Icma.az
close
up
RU
Gələcəyi bilmək, yoxsa gələcəyi yaratmaq? Özünüdoğrulayan peyğəmbərlik effekti

Gələcəyi bilmək, yoxsa gələcəyi yaratmaq? Özünüdoğrulayan peyğəmbərlik effekti

Milli.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

İnsan zəkası qarşılaşdığı hər bir məlumatı sadəcə analiz etmir, həm də həyatını bu informasiyaya uyğun formalaşdırır. Xüsusilə gələcəklə bağlı deyilən sözlər və qurulan planlar fərdlərin düşüncə, duyğu və davranışlarına fərqində olmadan təsir edə bilər. Psixologiya elmində bu vəziyyət "Özünüdoğrulayan peyğəmbərlik" (Self-fulfilling prophecy) adlanır. Qısaca desək, bir insanın hər hansı bir hadisəyə olan inamı və ya gözləntisi onun davranışlarını elə idarə edir ki, nəticədə həmin hadisə real olaraq baş verir.

Milli.Az xəbər verir ki, bu anlayış ilk baxışdan mistik və ya utopik görünsə də, əslində tamamilə psixoloji bir prosesə əsaslanır. İnsan beyni inandığı ssenarini reallaşdırmaq üçün addımlar atmağa meyllidir. Məsələn, bir şəxs davamlı olaraq uğursuz olacağını düşünürsə, daha çox həyəcan keçirir, risk etməkdən qorxur və qarşısına çıxan imkanları əldən verir. Bu davranışların təbii nəticəsi olaraq o, həqiqətən də uğursuzluğa düçar olur. Beləliklə, ilkin mənfi düşüncə real həyata köçürülür.

Gündəlik həyatda fallar və astrologiya
Bu effektin ən çox qabardığı sahələr fallar və astrologiyadır. Bir çox insan bürc şərhlərini sadəcə əyləncə üçün oxuduğunu desə də, bu məlumatlar şüuraltında davranışları idarə edir. Məsələn, gündəlik bürc şərhində "Bu gün başınıza pis bir hadisə gələ bilər, mübahisələrdən qaçın" cümləsini oxuyan şəxs gün ərzində daha gərgin, narahat və müdafiə mövqeyində olur. Normalda reaksiya verməyəcəyi xırda bir problemi belə təhlükə kimi qəbul edir. Günün sonunda kimsə ilə mübahisə edəndə isə "Bax, bürcüm düz çıxdı, astrologiya hər şeyi bilir" deyə düşünür. Əslində isə hadisəni reallaşdıran ulduzlar deyil, insanın gün boyu sərgilədiyi gərgin davranışlar olur.

Eyni ssenari müsbət proqnozlarda da işləyir. Bir falçı kiməsə "Yaxın günlərdə həyatına səni xoşbəxt edəcək biri girəcək" dedikdə, həmin şəxs ətrafındakı insanlara qarşı daha müsbət, səmimi və optimist davranmağa başlayır. İnsanlar yaxşı əlamətlər axtardıqları üçün mənfi nüansları görməzdən gəlirlər. Bu pozitiv enerji qarşı tərəfi də rahatladır və xoşbəxt bir münasibətin təməli qoyulur. Nəticədə fal reallaşır; lakin bu, falçının gələcəyi görməsindən deyil, zəhnin o inama uyğun davranış istehsal etməsindən qaynaqlanır.

Bürclər və şəxsiyyət modelləri
Astrologiyanın təsiri təkcə gündəlik hadisələrlə bitmir, o, həm də xarakteri şəkilləndirir. Davamlı olaraq "Şir bürcləri lider olur", "Qızlar həddindən artıq vasvasıdır" və ya "Balıqlar çox emosionaldır" kimi ümumi fikirləri eşidən insanlar zamanla bu xüsusiyyətləri mənimsəyirlər. "Mən onsuz da vasvası Qız bürcüyəm" deyən şəxs öz mənfi vərdişlərini sorğulamaq əvəzinə, bunu normal qəbul edir. Beləliklə, bürclər şəxsiyyəti izah etmir, əksinə onu öz qəlibinə salır.

Bu prosesin təməlində insan beyninin "seçici alqı" (selective attention) sistemi dayanır. İnsanlar öz inamlarını doğrulayan hadisələri daha asan xatırlayır və onlara fokuslanırlar, çəlişən məqamları isə unudur və ya görməzdən gəlirlər. Falçının düz çıxan bir neçə sözünü yadda saxlayıb, səhv çıxan onlarla proqnozunu unuduruq.

Sosial münasibətlərdə təsiri
Özünüdoğrulayan peyğəmbərlik təkcə fərdi deyil, həm də sosial xarakter daşıyır. Məsələn, bir müəllimin şagirdə "sən zəifsən" gözü ilə baxması həmin uşağın motivasiyasını tamamilə öldürə bilər. Yaxud, "heç kim məni sevmir" düşüncəsi ilə insanlara yaxınlaşan şəxs ətrafına qarşı soyuq və məsafəli davranır. Onun bu soyuqluğunu görən insanlar ondan uzaqlaşdıqda isə fərd öz-özünə "Bax, haqlı idim, doğrudan da məni kimsə sevmir" deyərək öz mənfi inancını doğrulamış olur.

Bəşəriyyət tarix boyu qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq və gələcəyi proqnozlaşdırmaq üçün fallara və kehanətlərə ehtiyac duyub. Lakin psixologiya bizə mühüm bir həqiqəti xatırladır: İnsan çox vaxt gələcəyi öyrənmir, onu öz gözləntiləri ilə formalaşdırır. Düşüncələr və inanclar davranışları, davranışlar isə nəticələri doğurur. Bu səbəbdən zəhnimizdəki qəliblərin fərqinə varmaq çox vacibdir. Çünki insan sadəcə kehanətlərə inanmaqla qalmır, onlara uyğun yaşayaraq taleyinin axınına birbaşa müdaxilə edir.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:162
embedMənbə:https://news.milli.az
archiveBu xəbər 20 May 2026 21:28 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see401

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see388

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see317

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see311

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see297

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see287

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see274

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see268

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see267

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see254

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see237

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see236

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see231

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see230

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see229

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see227

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see224

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see217

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see217

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri