Genişlənmə üzrə çempion: Albaniya 2030 a qədər Aİ yə üzv bilər

Avropa İttifaqına inteqrasiya tempi baxımından qeyri-rəsmi "çempion” Albaniya olub. Ötən həftə ölkə Aİ-yə üzvlük üçün son mövzular blokuna dair danışıqlara başlayıb və bu prosesin əvvəlki mərhələlərini cəmi bir il ərzində tamamlayıb. 

Qaynarinfo "Kommersant"a istinadən xəbər verir ki, baş nazir Edi Rama bunu "rekord nailiyyət” adlandırıb. Hökumət başçısı bildirib ki, Albaniyanın 2030-cu ildə Aİ üzvü olmasına artıq heç nə mane ola bilməz.

"Dünən bu, mümkünsüz görünürdü”, deyə Albaniyanın baş naziri Edi Rama Albaniyanın Aİ-yə üzvlük üzrə son mövzu blokuna dair Tirananın Brüssel ilə danışıqlara başladığının elan edilməsindən sonra bildirib.

Baş nazir deyib ki, üzvlük danışıqları 2027-ci ildə başa çatacaq, daha üç il sonra isə Albaniya Aİ-nin üzvünə çevriləcək.

"Albaniyanın uğuru mühüm islahatlar aparılması istiqamətində hökumətin gördüyü işlərin nəticəsidir. Biz Albaniyanın Avropa İttifaqına qoşulmasına çalışırıq”, deyə Aİ-nin genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos baş nazirə dəstək verib. 

Həftənin sonunda Marta Kos Edi Rama ilə birlikdə Tiranda Aİ–Balkanlar sammitini keçirib. Sammit bölgənin Avropa inteqrasiyasına dəstək üçün 6 milyard avro ayırmağı nəzərdə tutan "İnkişaf Planı”na həsr olunub.

Albaniyanın son zamanlar Aİ-yə doğru irəliləyiş tempi həqiqətən təsir edicidir. Ölkə Aİ-yə namizəd statusunu on il əvvəl alsa da, son bir ildə ciddi irəliləyişə nail olub. İlk mövzular bloku üzrə danışıqlara Tirana 2024-cü ilin oktyabrında başlamışdı və cəmi bir il sonra bütün mövzular kompleksi üzrə danışıqlara start verilib.

Bu qədər sürətli irəliləyiş Albaniyanın Aİ-yə inteqrasiya üzrə qeyri-rəsmi "çempion” elan edilməsinə səbəb olub. Bir çox Balkan ekspertlərinin fikrincə, bu, Avropa İttifaqının Albaniya və qonşu Monteneqronun Aİ-yə qəbulunu sürətləndirməyə çalışması ilə bağlıdır. Aİ-nin bu ilki genişlənmə hesabatında açıq şəkildə yazılır ki, Avropa Komissiyası 2029-cu ilin sonunda səlahiyyət müddəti bitənədək yeni üzvlər qəbul etmək niyyətindədir. Ursula fon der Lyayenin rəhbərlik etdiyi qurum ən perspektivli namizədlər kimi Albaniya, Monteneqro, Ukrayna və Moldovanı qeyd edir. Ukrayna və Moldova bu prosesə nisbətən yaxınlarda qoşulduğu üçün, ekspertlər Albaniya və Monteneqronun "Aİ-nin yeni genişlənməsinin lokomotivi” rolunu oynadığını düşünürlər.

Bu, həm də son vaxtlar Brüsselin Albaniya və Monteneqro hökumətlərini bu qədər fəal şəkildə tərifləməsinin səbəblərindən biridir. Halbuki hər iki ölkə götürdüyü öhdəliklərin bir çoxunu hələ yerinə yetirməyib.

Monteneqro Brüsselin fikrincə, Belqrad və Moskvanın "çox güclü təsirinə” açıqdır, Albaniya isə korrupsiya ilə mübarizədə yetərincə fəal olmamaqda dəfələrlə tənqid olunub.

Bununla belə, genişlənmənin "öncül ölkələri” göstərilən yüksək etimadı doğrultmağa çalışır. Görünür, Edi Ramanın son bir-iki həftədə verdiyi bir neçə sensasion bəyanatın əsas məqsədi də məhz bu idi. Rama Aİ-yə üzvlüyü baş nazir kimi dördüncü müddətinin əsas hədəfi elan edib.

Albaniya 30 ildə sosializmdən sonra necə dəyişdi?

Brüsseldəki Aİ-nin genişlənmə forumunda Albaniya baş nazirinin çıxışı zamanı zalda Serbiya parlamentinin sədri Ana Brnabiçin rəhbərlik etdiyi serb nümayəndə heyəti peyda olanda, Edi Rama iştirakçılara belə deyib: "Zəhmət olmasa, rus nümayəndə heyətinin gəlişini alqışlayın”.

Ölkə parlamentində isə Edi Rama gender bərabərliyi haqqında qanunu və bu qanunu dəstəkləyən Aİ-ni tənqid edən müxalifəti sərt şəkildə hədəf alıb:

"Bu şərəfli qanunu təhqir edən müxalifətin tənqidinə görə Aİ-dən üzr istəyirəm. Amma albanlar deyir: it hürər, karvan keçər”.

Avropada hələ yenicə müzakirə olunurdu ki, Edi Ramanın kabinet üzvlərindən biri artıq süni intellekt əsasında yaradılmış qadın cinsli bot — Diella (Günəş) olub və o, korrupsiya ilə mübarizə məqsədilə Dövlət Satınalmaları Nazirliyinin rəhbəri təyin edilib. Rama daha bir sensasiyalı açıqma verib: 

"Bildirmək istəyirəm ki, Diella hamilədir. Onun 83 uşağı olacaq — Partiyamızın parlamentdəki hər bir deputatı üçün bir süni intellekt köməkçisi. Bu, süni intellektin Albaniya siyasətinə inteqrasiyasının yeni erası olacaq”.

Bundan sonra artıq heç kimi təəccübləndirmədi ki, 21 noyabrda Tirandakı Aİ–Balkanlar sammitində qəbul edilmiş deklarasiyada region üçün əsas prioritet kimi "innovasiya və rəqəmsal inkişaf mərkəzləri olacaq İAİ fabriklərinin yaradılmasına başlamaq” tələbi yer alıb.

Aydın