Icma.az
close
up
RU
Geoloqlar qədim Çin sivilizasiyasının süqut səbəbini müəyyənləşdiriblər

Geoloqlar qədim Çin sivilizasiyasının süqut səbəbini müəyyənləşdiriblər

Icma.az, Xalq qazeti saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Uzun illər alimlər üçün son Neolit – erkən Tunc dövründə Yantszı çayının orta axarında çiçəklənmiş Şitszyaxe (Shijiahe) mədəniyyətinin niyə yoxa çıxması sirr olaraq qalırdı. Yeni araşdırmanın nəticələri bu suala nəhayət ki, aydınlıq gətirib.

Təxminən 4600 il əvvəl indiki Çin Xubey və Xunan əyalətləri ərazisində inkişaf etmiş Şitszyaxe mədəniyyəti formalaşmışdı. Bu sivilizasiyanın nümayəndələri saraylar inşa edir, mürəkkəb su təchizatı sistemləri qurur, iri, möhkəmləndirilmiş yaşayış məskənləri salır, düyü əkinçiliyi ilə məşğul olur, nefrit və keramika məmulatları hazırlayırdılar. Lakin təxminən e.ə. 2000-ci illərdə Şitszyaxe mədəniyyəti tənəzzülə uğrayaraq tarix səhnəsindən silindi.

Bu mədəniyyətin süqut səbəbləri indiyədək dəqiq məlum deyildi. Bəzi ehtimallara görə, buna şimalda mövcud olan Lunşan mədəniyyəti ilə toqquşmalar, hərbi basqınlar, quraqlıq və ya sosial sarsıntılar səbəb ola bilərdi. Ancaq Oksford Universiteti və Çin Geoloji Elmlər Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan yeni tədqiqat göstərib ki, əsas səbəb genişmiqyaslı daşqınlar olub.

Araşdırmanın nəticələri National Science Reviews jurnalında dərc edilib. Alimlər Yantszı vadisində yerləşən Heşan mağarasından götürülmüş stalagmit nümunəsini tədqiq edərək, 4600–3500 il əvvəli əhatə edən minillik dövr üçün bölgədə yağıntıların xronoloji dəqiq təqvimini bərpa ediblər.

Məlum olduğu kimi, stalagmitlər mağara tavanından damcılayan yağış sularının tərkibindəki mineralların çökərək kalsium karbonat qatları yaratması nəticəsində formalaşır. Bu qatların ardıcıl yığılması illər üzrə yağıntı miqdarını müəyyənləşdirməyə imkan verir. Tədqiqat çərçivəsində Yantszı çayının orta axarında min il ərzində düşən yağıntıları müəyyən etmək üçün ümumilikdə 925 ölçmə aparılıb.

Bərpa edilmiş iqlim mənzərəsi göstərib ki, bu dövrdə vadidə üç quraq mərhələ (illik yağıntı 700 millimetrdən az), iki rütubətli mərhələ isə (illik yağıntı 1000 millimetrdən çox) müşahidə olunub. Quraq dövrlər 40–150 il, rütubətli dövrlər isə müvafiq olaraq 80 və 140 il davam edib.

Alimlər bu nəticələri bölgədə aparılan arxeoloji tapıntılarla müqayisə etdikdə müəyyən ediblər ki, onsuz da çaylar, göllər və bataqlıqlarla zəngin olan ərazidə güclü yağışlar geniş daşqınlara, bataqlıqların artmasına və əhalinin kəskin azalmasına səbəb olub.

Xüsusilə 3950 il əvvəl bölgədə baş verən genişmiqyaslı iqlim və mədəni dəyişikliklər ən uzunmüddətli yağışlı dövrün başlanğıcı ilə üst-üstə düşüb. Həddindən artıq yağıntılar Yantszı vadisinin orta hissəsində göllərin genişlənməsinə, alçaq ərazilərin su altında qalmasına və yaşayışla əkinçilik üçün yararlı torpaqların kəskin azalmasına gətirib çıxarıb.

Görünür, bu iqlim dəyişiklikləri Şitszyaxe mədəniyyəti üçün həlledici olub. Əsrlər boyu insanlar vadidəki yaşayış məskənlərini tərk edərək daha hündür dağətəyi ərazilərə köçüb, boşaldılmış şəhərlər isə tədricən dağılaraq məhv olub.

“Tədqiqat göstərir ki, hətta inkişaf etmiş qədim sivilizasiyalar üçün belə suyun həddindən artıq çoxluğu onun çatışmazlığı qədər təhlükəli ola bilər”, – deyə alimlər vurğulayıblar.

S.ELAY

XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 10 Fevral 2026 15:22 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see345

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see284

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see282

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see282

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see274

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see267

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see260

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see258

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see255

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see244

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see242

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see241

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see240

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see239

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see233

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see227

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see227

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see217

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see214

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri