Hamı qaçır, qaçır, qaçır... və işıqfor hələ də yanır

Rusiya cəmiyyəti “yuxarıdan” gələn sakitləşdirici mantralara inanmağı çoxdan unudub

Pik saat idi, hamı harasa qaçırdı - Raymonds Pauls və Nikolay Zinovyevin ölməz hiti Valeri Leontiyevin ifa etdiyi "Yaşıl işıq"dakı kimi. Yalnız yaşıl işığı gözləmək əvəzinə, vətəndaşlar panikaya düşüb sərhəd keçid məntəqələrinə hücum edərək yeni səfərbərlik dalğası gözləyirlər. Bu kortəbii köç rəsmi sözlərin xalqın qəbul etdiyi reallıqdan nə qədər geniş şəkildə fərqləndiyini açıq şəkildə göstərir. Vladimir Putin kimi rəsmilər çağırışla bağlı şayiələri açıq şəkildə "tam cəfəngiyat" adlandırmağa və buna ehtiyac olmadığını israr etməyə davam edirlər, lakin Rusiya cəmiyyəti “yuxarıdan” gələn sakitləşdirici mantralara inanmağı çoxdan unudub.

Müxalifət resursları və müstəqil araşdırmaçılar cəbhədə yüz minlərlə olan Rusiya ordusunun böyük itkilərinə və iqtisadiyyatı daxildən parçalayan sistemli işçi qüvvəsi çatışmazlığına işarə edərək daha qaranlıq bir mənzərə yaradırlar.

Çağırış üçün infrastruktur tam hazırdır - elektron çağırışlar və hərbi xidmətdə olanların vahid reyestrləri tətbiq edilib - buna görə də sərhədlərin bağlanması və reydlər qorxusu insanları pul yığmağa və tez getməyə vadar edir. Cəmi bir həftə ərzində 113 mindən çox insanın və 33 mindən nəqliyyat vasitəsinin ölkədən çıxdığı Yuxarı Lars kimi keçid məntəqələrində rekord sayda növbəni xatırladıqda aydın olur: vətəndaşlar Prezidentin kağız təkziblərindən deyil, dövlət maşınının sonsuz hərbi yolunu qorumaq üçün istənilən vədi istənilən an ləğv edə biləcəyi tələnin qabaqcadan xəbərdarlığından qaçırlar.

Yeni səfərbərlik dalğasının baş verib-verməyəcəyi məsələsi Rusiya cəmiyyətini istənilən rəsmi hesabatlardan daha çox qızışdırır və yüz minlərlə insan üçün ekzistensial kabusa çevrilir. Vladimir Putin və Dmitri Medvedev də daxil olmaqla rəsmilər bu şayiələri qətiyyətlə rədd edir, onları "cəfəngiyat" və Ukrayna və ya Qərb təbliğatının işi adlandırırlar.

Putin iddia edir ki, hazırda ehtiyatdan çağırış tələb edən heç bir ssenari yoxdur və bütün cəbhə xətti ehtiyacları hərbi departament tərəfindən gündəlik olaraq sayı bildirilən könüllü müqaviləli əsgərlərin axını ilə tam ödənilir. Lakin Rusiya müxalifət resursları, müstəqil analitiklər və Qərb mediası vəziyyətə tamamilə fərqli bir perspektivdən baxaraq dərin sistemli böhranın mənzərəsini yaradırlar. Kremlə qarşı çıxan veb saytlar vurğulayır ki, müharibə illərində ruslar güclü bir refleks inkişaf etdiriblər: rəsmilərin sakitləşdirici açıqlamalarına deyil, hakimiyyət orqanlarının faktiki hərəkətlərinə və infrastruktur dəyişikliklərinə inanmaq. Hipotetik çağırış üçün infrastruktur isə çoxdan ciddi şəkildə qurulub - elektron çağırışlar, vahid çağırışçıların reyestri və sərt səyahət qadağası qanunları da daxil olmaqla.

Müxalifət mətbuatı qeyd edir ki, "300 min" rəqəmini göstərən genişmiqyaslı, birdəfəlik fərman olmasa belə, dövlətin müharibə maşını sürünən şəkildə cəlb etmə, insanları ağır müqavilələr vasitəsilə cəlb etmə, çağırışçılara təzyiq göstərmə və sənaye müəssisələrində məcburiyyətdən istifadə etməklə davamlı, gizli qırğın həyata keçirir. Rusiya ordusunun cəbhədəki böyük itkiləri ilə bağlı müstəqil mənbələr və müstəntiqlər onların yüz minlərlə ölən və ağır yaralanan olduğunu iddia edirlər.

Məhz bu doymaz cəbhə xətti çoxluğu hərbi ekspertləri Kremlin kifayət qədər müqaviləli əsgər olduğu iddialarına şübhə ilə yanaşır. Bu fonda ölkə gizli, lakin həyəcan verici bir işçi çatışmazlığı yaşayır: yüz minlərlə kişi mülki həyatdan məcburi qovulduğu üçün fabriklərdə, nəqliyyatda və xidmət sektorunda ciddi işçi çatışmazlığı səbəbindən iqtisadiyyat çökür - bəziləri cəbhə xəttində, bəziləri məzarlarında, bəziləri isə xaricdə. Panikaya qapılan vətəndaşların maddi sübutları var.

Təbliğatçıların qaçan həmvətənlərini lağa qoyduğu ilk dalğanın başlanğıcındakı məşhur televiziya reportajlarını xatırlasaq, bu gün vəziyyətin güzgü görüntüsünün şahidi oluruq, amma qorxu onu üstələyir. İnsanlar 2022-ci ilin sentyabr ayının təkrarlanmasını gözləmirlər - onlar əvvəlcədən qaçırlar. Bunun ən bariz göstəricisi avqustun sonlarında tarixi rekordun qırıldığı Gürcüstanla Yuxarı Lars sərhəd keçid məntəqəsi idi: təkcə yayın ikinci-son həftəsində Rusiyadan bu keçiddən 113 mindən çox insan və 33 mindən çox nəqliyyat vasitəsi keçdi.

Avtomobil növbələri kilometrlərlə uzandı və insanlar hesabların dondurulmasından, sərhədlərin bağlanmasından və qəfil hərbi vəziyyət elan edilməsindən qorxaraq kütləvi şəkildə banklardan nağd pul alıb çıxarmağa başladılar. Əhali Prezidentin kağız təkziblərindən deyil, dövlət maşınının sonsuz hərbi volanı qorumaq üçün istənilən an istənilən vədi ləğv etməyə qadir olduğu tələyə düşmək hissindən qaçır.

Yeni səfərbərlik qorxusu təkcə çağırış bildirişi almaq ehtimalı ilə deyil, həm də hadisələrin ümumi gözlənilməzliyi ilə artır. Bir çox rusiyalı üçün əsas narahatlıq mənbəyi rəsmi vədlərin harada bitdiyini və faktiki hazırlıqların harada başladığını anlaya bilməmək olub. Hərbi çağırış ofislərinin işində hər hansı bir dəyişiklik, yeni qaydalar, çağırışçılar üçün tələblər, genişləndirilmiş regional səlahiyyətlərin elan edilməsi və ya qəfil məhdudiyyətlər hakimiyyətin əvvəlcədən açıqlamamağı üstün tutduğu tək bir ssenarinin bir hissəsi kimi qəbul edilir.

Cəmiyyət işə qəbul sistemində şəffaflığın olmamasına xüsusilə həssaslıqla reaksiya verir. Bəzi bölgələr müqavilə imzalamaq üçün ödənişləri açıq şəkildə artırır, digərləri isə dövlət sektoru işçilərinə, miqrantlara və iri müəssisələrdə çalışanlara təzyiqi artırır. Formal olaraq bu, könüllü bir seçimdir, lakin praktikada könüllülük və məcburiyyət arasındakı xətt bir çoxları üçün demək olar ki, görünməz hala gəlir. Müqavilə borcları ödəmək, mənzil problemlərini həll etmək və ya ailəni yoxsulluqdan xilas etmək üçün bir yola çevrilir, lakin belə bir qərarın qiyməti dönməz ola bilər.

Bu arada, dövlət təbliğatı bu hadisələri uzun bir mübarizənin normal bir hissəsi kimi təsvir etməyə çalışır. Burada itkilər, xərclər və demoqrafik nəticələr iddia edilən məqsədlərə çatmaq üçün məqbul bir qiymətdir. Lakin gündəlik reallıq getdikcə bu mənzərə ilə ziddiyyət təşkil edir. Artan qiymətlər, mütəxəssis çatışmazlığı, həddindən artıq yüklənmiş xəstəxanalar, yaralıların və əlillərin geri qayıtması və həmvətənlərimizin ölümü ilə bağlı daimi məlumatlar müharibəni mücərrəd geosiyasi məsələyə deyil, milyonlarla ailənin şəxsi təcrübəsinə çevirir.

Buna görə də, yeni səfərbərlik məsələsi çoxdan sadəcə bir fərman gözləməkdən kənara çıxıb. Bu, cəmiyyətlə dövlət arasında etimad sınağına çevrilib və bu etimad sürətlə azalır. Genişmiqyaslı rəsmi açıqlama olmasa belə, cəbhəyə davamlı gücləndirmə sistemi artıq zamanla uzanan və iqtisadi stimullar, inzibati təzyiq və könüllü işə qəbul kimi gizlədilən açıq səfərbərlik kimi qəbul edilir. Məhz bu sonsuzluq və qaçışın olmaması hissi narahatlığı insanların əvvəlcədən qaçmağa çalışdığı davamlı bir vəziyyətə çevirir.