Hansı itlər daha az yaşayır və niyə?

İri cins itlər, adətən, kiçik cinslərə nisbətən daha az yaşayırlar. Alimlər təxminən 900 itin DNT-sini araşdıraraq bu fərqi izah edə biləcək dəyişikliklər aşkar ediblər.

Lent.az xəbər verir ki, iri itlər epigenetik səviyyədə kiçik cinslərə nisbətən daha sürətlə qocala bilər. Alimlər DNT-də müəyyən dəyişikliklər aşkar ediblər. Bu dəyişikliklər alman doqları və mastiflərin niyə çihuahua kimi kiçik itlərdən xeyli az yaşadığını izah etməyə kömək edə bilər.

Alimlər 894 itin qan nümunəsini araşdırıblar
Tədqiqatçılar uzunmüddətli “Dog Aging Project” layihəsində iştirak edən 894 itin qan nümunələrini təhlil ediblər. Onlar DNT metilləşməsini, yəni genlərin aktivliyinə təsir edən və yaş artdıqca qanunauyğun şəkildə dəyişən kimyəvi prosesləri araşdırıblar. Bu məlumatlar əsasında alimlər heyvanın bioloji yaşını müəyyən etməyə imkan verən epigenetik saat hazırlayıblar. Məlum olub ki, epigenetik yaşı gözləniləndən yüksək olan itlərdə müxtəlif səbəblərdən ölüm riski daha çoxdur.

İri itlər niyə daha tez qocalır?

Alimlər müxtəlif ölçülü itləri müqayisə etdikdə daha bir maraqlı qanunauyğunluq aşkar ediblər. İri itlərdə həyatın hər ili ərzində epigenetik qocalma prosesi kiçik itlərə nisbətən bir qədər sürətlə baş verir. Əhəmiyyətli dəyişikliklərdən biri DNT-nin müəyyən hissələrində, yəni transpozonlar və ya “sıçrayan genlər” adlandırılan elementlərdə metil qruplarının azalmasıdır. Metilləşmə bu elementlərin aktivliyini məhdudlaşdırmağa kömək edir. Qoruyucu mexanizm zəiflədikdə isə həmin elementlər aktivləşərək digər genlərə zərər verə və qocalma ilə əlaqəli iltihabi proseslərə səbəb ola bilər.

Yaşlandıqca immun sistemi də dəyişir

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca itlərin immun hüceyrələri epigenetik səviyyədə bir-birinə daha çox bənzəməyə başlayır. Alimlərin fikrincə, hüceyrələrin özünəməxsus xüsusiyyətlərini itirməsi onların xüsusi funksiyalarını yerinə yetirmək qabiliyyətini zəiflədə bilər. Bu isə viruslarla mübarizə aparmaq və xərçəngin inkişafının qarşısını almaq kimi mühüm müdafiə mexanizmlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

İri itlərin sürətli böyüməsi ömürlərini qısalda bilər

Tədqiqat iri itlərin niyə məhz bu şəkildə qocaldığını qəti olaraq müəyyən etməyib. Alimlərin irəli sürdüyü ehtimallardan birinə görə, iri orqanizmin sürətlə böyüməsi böyük enerji və resurs tələb edir. Nəticədə orqanizmin böyüməsinə sərf olunan resurslarla immun sisteminin və digər həyati funksiyaların uzun müddət qorunması arasında müəyyən tarazlıq problemi yarana bilər. Bu araşdırma insanların qocalmasını da anlamağa kömək edə bilər Alimlər gələcəkdə epigenetik saatları daha da təkmilləşdirməyi və itlərin qocalma sürətinə təsir edən digər amilləri müəyyənləşdirməyi planlaşdırırlar. Belə modellər gələcəkdə ev heyvanlarında yaşla bağlı sağlamlıq problemlərini əvvəlcədən proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, itlərin qocalma prosesinin öyrənilməsi insanlarda baş verən oxşar dəyişikliklər barədə də mühüm məlumatlar verə bilər. İtlərdə insanlarla oxşar bir sıra xəstəliklər müşahidə olunur. Bundan əlavə, onlar insanlarla eyni mühitdə yaşadıqları üçün çox vaxt eyni ekoloji amillərin təsirinə məruz qalırlar.