Hansı ölkələr təhsilə daha çox vəsait ayırır?

Dövlətin təhsilə ayırdığı vəsait ölkənin gələcəyə hansı prioritetlərlə yanaşdığını göstərən əsas göstəricilərdən biridir. Lakin yalnız büdcədən ayrılan ümumi məbləğə baxmaq düzgün mənzərə yaratmır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, daha obyektiv müqayisə üçün təhsil xərclərinin ÜDM-də (Ümumi Daxili Məhsul) payına diqqət yetirilməlidir.

Dünya reytinqində ilk yerləri kiçik ada dövlətləri tutur. Kiribati ÜDM-nin 16,4 faizini, Tuvalu 12,9 faizini, Mikroneziya Federativ Ştatları isə 11,6 faizini təhsilə yönəldir.

Böyük ölkələr arasında isə Namibiya və Əlcəzair seçilir. Namibiya təhsilə ÜDM-nin 9,1 faizini, Əlcəzair isə 9 faizini sərf edir. Bu da göstərir ki, təhsilə yüksək investisiya yalnız zəngin dövlətlərə xas deyil.

Naked Science nəşrinin məlumatına görə, dünyanın 40 ən böyük iqtisadiyyatı arasında ilk yeri İsveç tutur. Bu ölkə təhsilə ÜDM-nin 7,3 faizini ayırır.

Sonrakı yerlərdə:

Danimarka – 6,4 faiz;

Belçika – 6,3 faiz;

Böyük Britaniya – 5,9 faiz;

Braziliya – 5,6 faiz;

ABŞ – 5,4 faiz;

Cənubi Koreya – 5,4 faiz qərarlaşıb.

Araşdırma göstərir ki, iqtisadi inkişaf səviyyəsi təhsilə ayrılan vəsaitin həcmini hər zaman müəyyən etmir. Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatları arasında həm təhsilə böyük investisiya qoyan, həm də bu sahəyə nisbətən az vəsait ayıran ölkələr var.

Məsələn, İsveç və Danimarka təhsilə ÜDM-nin 6 faizdən çoxunu sərf etdiyi halda, Sinqapur bu göstərici üzrə cəmi 2,2 faiz, İrlandiya 2,9 faiz, Yaponiya isə 3,3 faiz ayırır.

Bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələr isə təhsilə iqtisadiyyatlarının daha böyük hissəsini yönəldirlər. Belə ki, Braziliya ÜDM-nin 5,6 faizini, Cənubi Afrika Respublikası isə 6 faizini təhsil sahəsinə investisiya kimi ayırır.

Azpost.info bildirir ki, Azərbaycanda təhsil xərcləri dövlət büdcəsi xərclərinin təxminən 12%-ni, ölkənin Ümumi Daxili Məhsulunun (ÜDM) isə 3,7%-ni əhatə edir.

Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsində təhsil xərcləri üçün 5 milyard 15 milyon manat vəsait ayrılıb. Elm sahəsi də daxil olmaqla ümumi elm və təhsil xərcləri holds 5,2 milyard manat təşkil edir. Bu məbləğ ölkə müdafiə və təhlükəsizlik xərclərindən sonra büdcənin ən böyük strateji xərc istiqamətlərindən biridir. 

AzPost.az