Hər şey ölçülür, insanın özü isə yox KÖŞƏ

Müasir dövr rəqəmlər üzərində qurulub. Hər gün nəyisə ölçürük: qazandığımız pulu, atdığımız addımları, yandırdığımız kaloriləri, izləyici sayını, bəyənmələri, baxış statistikasını, məhsuldarlığı. Sanki həyatın hər sahəsi hesabat tələb edir.

Rəqəmlər vacibdir. Onlar inkişafı göstərir, qərar qəbul etməyə kömək edir, plan qurmağa imkan yaradır. Amma son illər bir tendensiya diqqət çəkir: insanın özü yavaş-yavaş rəqəmlərin kölgəsində qalmağa başlayır.

Bir şagird bəzən yalnız qiymətləri ilə qiymətləndirilir. Halbuki yüksək bal toplamaq insanın yaradıcı, məsuliyyətli və ya vicdanlı olması demək deyil. Eyni zamanda, aşağı qiymət alan hər kəs də uğursuz hesab edilə bilməz. Tarix göstərir ki, böyük uğurların arxasında bəzən məktəbdə fərqlənməyən insanlar dayanıb.

İş həyatında da oxşar mənzərə var. Performans göstəriciləri, aylıq hesabatlar, satış rəqəmləri, məhsuldarlıq cədvəlləri... Bütün bunlar vacibdir. Lakin işçinin yorğunluğu, motivasiyası, yaradıcılığı və psixoloji vəziyyəti çox vaxt həmin cədvəllərdə görünmür.

Sosial şəbəkələr isə bu yanaşmanı daha da gücləndirib. İzləyici sayı nüfuza, bəyənmə sayı uğura çevrilib. Bir paylaşımın neçə nəfərə çatması bəzən onun məzmunundan daha çox müzakirə olunur. Rəqəmlər insanın dəyərini müəyyən edən meyara çevriləndə isə təhlükəli bir düşüncə formalaşır: "Görünürəmsə, deməli, varam."

Halbuki həyatın ən vacib məqamları heç vaxt statistika ilə ölçülməyib. Bir müəllimin şagirdinə verdiyi ilhamın, bir həkimin xəstəsinə qazandırdığı ümidin, bir valideynin övladına ayırdığı vaxtın və ya bir insanın etdiyi yaxşılığın rəqəmi yoxdur.

İqtisadi göstəricilər ölkənin inkişafını göstərə bilər. Amma insanların bir-birinə etibarı, cəmiyyətdəki mərhəmət, vicdan və məsuliyyət hissi heç bir qrafikdə tam əks olunmur. Halbuki güclü cəmiyyət məhz bu görünməyən dəyərlər üzərində qurulur.

Texnologiya inkişaf etdikcə ölçə bildiklərimizin sayı artır. Ola bilsin ki, yaxın gələcəkdə daha çox məlumat toplayacaq, daha dəqiq analizlər aparacağıq. Ancaq bir həqiqət dəyişməyəcək: insanı tam şəkildə heç bir alqoritm, heç bir statistika izah edə bilməz.

Bəlkə də ən böyük səhvimiz həyatın keyfiyyətini yalnız rəqəmlərlə qiymətləndirməkdir. Çünki insanın dəyəri qazandığı maaşdan, topladığı bəyənmələrdən və ya tutduğu vəzifədən daha böyük anlayışdır.

Bəzi dəyərlər var ki, onları hesablamaq mümkün deyil. Amma məhz onlar həyatın və cəmiyyətin əsl mənasını müəyyən edir. Bəzən görünməyən, ölçülməyən və hesabatlarda yer almayan məqamlar insanı insan edən ən böyük sərvətə çevrilir.