Icma.az
close
up
RU
Heyvanların dili və tərcümə alqoritmaları YENİ BİR ƏLAQƏ ERASI

Heyvanların dili və tərcümə alqoritmaları YENİ BİR ƏLAQƏ ERASI

Icma.az, Lent az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Heyvanların fikirlərini oxumaqda süni intellekt nə vəd edir?

“Zoosemiotics” (“Heyvan semantikası”) heyvanların ünsiyyətini öyrənən bir sahədir və tərcümə texnologiyalarının nəzəri əsaslarını təmin edir. Hazırda heyvanlarla insanlar arasında ünsiyyət qurmaq və onların davranışlarını daha yaxşı başa düşmək üçün müxtəlif texnologiyalar və tətbiqlər inkişaf etdirilir.

Bu sahədə bəzi diqqətəlayiq nümunələr barədə məlumat verək.

1. Mövcud tədqiqatlar və texnologiyalar

Bunlara nümunə kimi “Pet Translator” proqramlarını göstərmək olar. Belə ki, hazırda alimlər səs tanıma texnologiyalarını heyvan səslərini təhlil etmək üçün tətbiq edirlər. Məsələn, Norveçdəki tədqiqatlar bu sahədə böyük maraq doğurur. Ölkədə heyvanların davranışlarını və səsli ünsiyyətini araşdıran tədqiqatlar, əsasən Norveçin Aqrar və Ziraat Universiteti (Norwegian University of Life Sciences - NMBU) və Norveçin Elm və Texnologiya Universiteti (Norwegian University of Science and Technology - NTNU) kimi qabaqcıl universitetlərdə aparılır. Bu tədqiqatlar, heyvanların emosional vəziyyətlərini başa düşmək və onların müxtəlif səslərini təhlil etmək üçün müxtəlif alətlər və texnologiyalar istifadə edir. Ölkədə tədqiqat aparan bəzi alimlər  həmçinin itlər və pişiklər kimi ev heyvanlarının səslərini təhlil edirlər. Bu səsli ünsiyyətin təhlilində, heyvanların ehtiyaclarını, narahatlıqlarını və emosional vəziyyətlərini anlamağa çalışılır. Məsələn, itlərin müxtəlif havlama növləri və pişiklərin mırıldanma, miyavlama kimi səsləri, onların hər hansı bir sosial vəziyyətə və ya emosional halına işarə edir.

Yaponiya alimləri tərəfindən isə delfinlər və balinalar arasında kommunikasiya tədqiqatları aparılır. Delfinlər yüksək intellektə sahib heyvanlar olduqları üçün, onların səsli ünsiyyəti geniş şəkildə araşdırılır. 

Böyük Britaniyada Cambridge Universiteti və Oxford Universiteti delfinlər, balinalar, pişiklər və itlərin səsli və bədən dili ilə ünsiyyətini başa düşmək üçün geniş miqyaslı tədqiqatlar aparılır.

Finlandiyanın Aalto Universiteti və digər tədqiqat mərkəzləri, heyvanların səslərini analiz etmək üçün xüsusi alqoritmlər inkişaf etdiriblər. Belə ki, ölkədə aparılan araşdırmalarda pişiklərin və itlərin səsli ünsiyyətinin sosial kontekstdə necə dəyişdiyi təhlil edilir.

Kanadada Toronto Universiteti və Vancouver Universiteti kimi aparıcı tədqiqat mərkəzləri heyvanların şüurunu və ünsiyyətini təhlil etmək üçün geniş miqyaslı layihələr həyata keçirirlər.

ABŞ-a gəldikdə, bu ölkədə fəaliyyət göstərən Cornell Universiteti və Harvard Universiteti kimi prestijli universitetlər heyvanların səslərini təhlil etmək üçün müxtəlif alqoritmlər və texnologiyalardan istifadə edirlər.

ABŞ professoru Con Slobodchikoffun bu sahədə olan tədqiqatları da böyük əhəmiyyətə malikdir. Qeyd edək ki, Con Slobodchikoff heyvanların ünsiyyət bacarıqları və onların tərcüməsi sahəsində tanınmış tədqiqatçılardan biridir. O, xüsusilə itlərin və preri itlərinin (prairie dogs) səslərini və davranışlarını araşdırıb. Bu sahədə onun əsas diqqət mərkəzində heyvanların “dil” kimi istifadə edə biləcəkləri kompleks səs və jest sistemlərinin anlaşılması dayanır.

Con Slobodchikoff preri itlərinin (kiçik gəmiricilər) müxtəlif “xəbərdarlıq səsləri” istifadə edərək bir-birilərinə təhlükələr barədə məlumat verdiklərini sübut edib. O, göstərib ki, bu heyvanlar spesifik təhlükələri təsvir etmək üçün müxtəlif səslərdən istifadə edirlər.  Məsələn: yırtıcının növü (tülkü, insan və ya qartal), təhlükənin uzaqlığı və sürəti və s.
Professor onların səslərinin bir növ “qrammatika”ya malik olduğunu və hətta rəngləri, formaları, ölçüləri təsvir edə bildiyini müşahidə edib. Slobodchikoff preri itlərinin səslərini süni intellekt vasitəsilə təhlil edərək onların davranış və “danışıq” sistemlərini başa düşməyə çalışıb. O, həmçinin “Zoolingua” adlı bir startap qurub. Bu layihənin məqsədi heyvan səslərini təhlil edən bir proqram hazırlamaqdır ki, bu da insanların heyvanların duyğularını və ehtiyaclarını daha yaxşı anlamasına kömək edir.

Alimin “Chasing Doctor Dolittle: Learning the Language of Animals” (2012) adlı kitabında heyvanların ünsiyyət yollarını və insanların bu ünsiyyəti necə anlaya biləcəyini izah edir. Kitabda o, heyvanların dil sistemlərini insan dili ilə müqayisə edərək maraqlı nümunələr təqdim edir. Onun elmi məqalələri heyvanların səsli siqnallarının semantik və sintaktik xüsusiyyətlərini təhlil edir.

Maraqlıdır ki, Slobodchikoff'un işləri süni intellektə əsaslanan heyvan tərcümə texnologiyalarının inkişafına ilham verib.

2. Texnologiyanın işləmə prinsipi

Süni intellekt əsaslı texnologiyalar vasitəsilə heyvan səsləri analiz edilir və davranış nümunələri ilə müqayisə olunur. Götürək köpək hürmələrini. Süni intellekt vasitəsilə müxtəlif ton və ritmlərlə artıq hürmələrin spesifik mənaları təyin edilə bilər. Yaxud pişik miyavlamaları. Hazırda alimlər pişiklərin miyavlamalarını duyğu və ehtiyaclarına görə təsnif etməyə çalışır.

3. Şirkətlərin proyektləri

“Amazon” şirkəti heyvanlarla bağlı proqnozlarını süni intellekt və “IoT” texnologiyaları ilə əlaqələndirir. Şirkət həmçinin 2030-cu illərdə süni intellekt dəstəkli proqramlarla ev heyvanları ilə rahatlıqla əlaqə qurula biləcəyi proqnozunu verir. “Google AI” isə davranış təhlili üçün heyvanlarla bağlı səs məlumatlarını öyrənmək üzərində işləyir. Hətta bu sahədə tədqiqat aparan bəzi şirkətlər yaxın gələcəkdə mikrofon və sensor texnologiyaları vasitəsilə heyvanların duyğularının belə analiz oluna biləcəyini irəli sürürlər.

Oxucular üçün elmi əsası olmasa da “All Animal Language Translator” android tətbiqi barədə də məlumat vermək yerinə düşər. Belə ki, adı çəkilən android tətbiq istifadəçilərə müxtəlif heyvan səslərini dinləməyə və əyləncə məqsədilə heyvanların dillərini insan dilinə tərcümə etməyə imkan verir. Tətbiqdə ev heyvanları, vəhşi heyvanlar və digər kateqoriyalardan səslər mövcuddur. Bir daha qeyd etmək lazımdır ki, bu tətbiq elmi dəqiqliyi təmin etmir və əsasən əyləncə məqsədlidir.

Sonda deyə bilərik ki, bu sahədə olan araşdırmalar gələcəkdə insan-heyvan ünsiyyətinin təkmilləşdirilməsi nöqteyi-nəzərdən heyvan hüquqlarının qorunmasında mühüm rol oynaya, eləcə də ev heyvanları ilə münasibətlər daha da inkişaf edə bilər. Lakin bu istiqamətdə olan ən narahatverici hal texnologiyanın yanlış istifadəsi ilə bağlıdır. Çünki heyvanlarla ünsiyyət sahəsində texnologiyanın yanlış tətbiqi etik müzakirələrə səbəb ola bilər.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:252
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 14 Yanvar 2025 10:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see414

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see322

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see305

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see293

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see281

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see275

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see271

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see261

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see243

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see241

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see235

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see235

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see235

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see234

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see222

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see222

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see187

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri