Humanitar dəstək: diplomatiyanın ən səmimi dili

Dövlətlər arasında münasibətlər çox vaxt sənədlər, bəyanatlar, rəqəmlər və layihələrlə ölçülür. Amma münasibətlərin ən dərin mənası bəzən humanitar addımlarda görünür. Qəbələdə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin çıxışında Azərbaycanın göstərdiyi humanitar dəstəyə görə səsləndirdiyi təşəkkür bu baxımdan xüsusi təsir bağışlayırdı. O, Azərbaycanın Ukraynaya 11 yardım paketi göndərdiyini, ağır qış şəraitində enerji sahəsində dəstəyin davam etdiyini və cəbhəyanı bölgələrdən gəlmiş beş yüzdən artıq ukraynalı uşağa Azərbaycanda yardım göstərildiyini qeyd etdi. Bu faktlar diplomatik mətnlərdən daha çox insan talelərinə toxunan bir hekayədir.
Humanitar yardımın dəyəri onun vaxtında göstərilməsindədir. Sakit günlərdə dostluqdan danışmaq asandır, lakin müharibə, dağıntı, qışın sərtliyi və infrastruktur böhranı şəraitində edilən yardım daha böyük mənaya malikdir. Ukraynada enerji obyektlərinə, dəmir yollarına və mülki infrastrukturuna hücumların baş verdiyi bir zamanda göstərilən dəstək insanların gündəlik həyatına toxunur. Belə məqamlarda yardımın ölçüsü təkcə göndərilən paketlərin sayı ilə deyil, onların doğurduğu ümidlə də ölçülür. Azərbaycan tərəfinin bu dəstəyi Qəbələ görüşündə açıq minnətdarlıqla xatırlanması onun Ukrayna ictimai-siyasi yaddaşında yer aldığını göstərir.
Xüsusilə uşaqlara göstərilən qayğı ayrıca qeyd olunmalıdır. Müharibədən əziyyət çəkmiş, cəbhəyanı bölgələrdən gəlmiş uşaqların Azərbaycanda qəbul edilməsi və onlara dəstək göstərilməsi insani münasibətin ən təmiz nümunələrindən biridir. Uşaq üçün müharibə siyasətin dili ilə deyil, qorxu, itki, səs-küy, ayrılıq və qeyri-müəyyənliklə yadda qalır. Belə uşaqlara təhlükəsiz mühit yaratmaq, onların psixoloji və sosial baxımdan rahatlamasına kömək etmək yalnız humanitar layihə deyil, həm də gələcəyə verilən dəyərdir. Zelenskinin bu mövzunu xüsusi vurğulaması da təsadüfi deyil.
Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərində humanitar xətt siyasi əməkdaşlığı tamamlayır. Suverenliyə qarşılıqlı dəstək və strateji tərəfdaşlıq sənədləri münasibətlərin rəsmi əsasını yaradırsa, humanitar yardım həmin münasibətlərə canlılıq və səmimiyyət qatır. İnsanlar dövlətlərarası əlaqələri çox vaxt belə konkret addımlar vasitəsilə hiss edirlər. Bir ailə üçün yardım paketi, bir uşaq üçün təhlükəsiz istirahət və qayğı, bir şəhər üçün enerji avadanlığı münasibətlərin real nəticəsidir. Bu səbəbdən humanitar diplomatiya bəzən ən güclü siyasi mesajdan daha uzunömürlü olur.
Qəbələ görüşünün humanitar tərəfi həm də Azərbaycanın məsuliyyətli davranışını göstərir. Azərbaycan öz milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, çətinlik yaşayan tərəfdaş ölkəyə dəstək verir. Bu dəstək səs-küylü şüarlara deyil, konkret addımlara əsaslanır. Yardım paketləri, enerji sahəsində dəstək, uşaqların qəbul edilməsi və Ukrayna xalqına göstərilən mənəvi həmrəylik əməkdaşlığın insani ölçüsünü gücləndirir. Belə yanaşma münasibətlərdə uzunmüddətli etimad yaradır, çünki çətin gündə uzadılan əl heç vaxt unudulmur.
Humanitar dəstəyin başqa bir vacib tərəfi xalqlar arasında emosional körpülər qurmasıdır. Siyasi liderlər görüşür, sənədlər imzalanır, komissiyalar işləyir, amma xalqların yaddaşında ən çox insanlıq nümunələri qalır. Ukraynalı uşaqların Azərbaycanda gördüyü qayğı gələcəkdə onların Azərbaycan haqqında təsəvvürünə təsir edəcək. Bu uşaqlar böyüdükdə Azərbaycanı yalnız xəritədə bir ölkə kimi deyil, çətin zamanda onlara qapısını açmış dost kimi xatırlaya bilərlər. Xalqlar arasında belə yaddaş körpüləri dövlətlərarası münasibətlərin ən dəyərli sərvətlərindən biridir.
Qəbələdə səslənən təşəkkür sözləri humanitar diplomatiyanın necə işlədiyini aydın göstərdi. Burada böyük sözlərdən çox sadə həqiqət var: bir xalq çətinlik yaşayanda digər xalq ona dayaq olur. Azərbaycan və Ukrayna münasibətlərinin bu insani tərəfi gələcək əməkdaşlıq üçün möhkəm mənəvi baza yaradır. Siyasi gündəlik dəyişə, iqtisadi rəqəmlər yüksələ və ya azala bilər, amma insanlıqla bağlı xatirələr uzun müddət yaşayır. Ona görə də humanitar dəstək Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərində yalnız əlavə istiqamət deyil, bu münasibətlərin ürəyə toxunan əsas damarlarından biridir.
Bu mövzuda vacib olan daha bir məqam münasibətlərin emosional deyil, ardıcıl siyasi xətt üzərində inkişaf etməsidir. Qəbələ görüşündə səslənən fikirlər göstərir ki, tərəflər həm keçmiş təcrübəni xatırlayır, həm də qarşıdakı mərhələyə praktiki baxışla yanaşırlar. Belə yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlıqda sabitlik yaradır və ictimaiyyətə də aydın mesaj verir: dostluq yalnız sözlə deyil, davamlı iş, qarşılıqlı həssaslıq və konkret nəticələrlə möhkəmlənir.
Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin mühüm üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada müxtəlif sahələr bir-birini tamamlayır. Siyasi dəstək iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlıq humanitar əlaqələrə, humanitar əlaqələr isə xalqlar arasında etimada güc verir. Bu bütövlük tərəfdaşlığı daha dayanıqlı edir və hər yeni görüşü əvvəlkilərin davamı kimi mənalandırır.

Fikrət Cahangirov,

YAP S.Rüstəm küçəsi 33 üzrə ərazi partiya təşkilatının  sədri,

Bakı Slavyan Universitetinin tədris məsələləri üzrə prorektoru