Hüquqlarını tanıyan cəmiyyət...

Vətəndaş mövqeyi cəmiyyətin inkişafına necə təsir edir?

İnsan hüquq və azadlıqları dövlətlə vətəndaş arasındakı münasibətlərin əsasını təşkil etməklə yanaşı, insanların bir-birinə münasibətində də mühüm meyar rolunu oynayır. Şəxsi toxunulmazlıq, təhsil almaq, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq, mülkiyyətə sahib olmaq, vicdan və söz azadlığı, qanun qarşısında bərabərlik insan ləyaqətinin qorunmasının ayrılmaz tərkib hissələridir. Hüquqlarını tanıyan, vəzifələrini dərk edən və ictimai həyata biganə qalmayan vətəndaşlar isə ölkənin demokratik inkişafına, sosial sabitliyə və ictimai etimadın möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verirlər. Belə bir cəmiyyətin formalaşması isə hüquq, maarifləndirmə, qarşılıqlı hörmət və fəal vətəndaş mövqeyinin vəhdətini tələb edir.

Xüsusilə, gənclər arasında hüquqi biliklərin yayılması gələcəkdə daha məsuliyyətli və qanunlara hörmət edən vətəndaş mövqeyinin formalaşmasına xidmət edir. Hüququnu bilən insan problemlə qarşılaşdıqda emosional qarşıdurma əvəzinə əsaslandırılmış mövqe ortaya qoymağa və nəticəyönümlü addımlar atmağa daha hazırlıqlı olur.

İnsanlara hüquqlarını sadalamaq kifayət etmir...

Mövzu barədə “Yeni Azərbaycan”a açıqlama verən Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun rəhbəri Əliməmməd Nuriyev bildirib ki, bu sahədə ən vacib məsələlərdən biri vətəndaşın özünü cəmiyyətin bərabərhüquqlu və məsuliyyətli iştirakçısı kimi hiss etməsidir: “İnsan anlamalıdır ki, onun səsi, mövqeyi, təşəbbüsü və gündəlik davranışı ictimai mühitin formalaşmasına təsir göstərə bilər. Bu təsir həmişə böyük dəyişiklik şəklində görünməsə də, hüquqa hörmətin və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsində əhəmiyyətli rol oynayır.

Digər mühüm məsələ hüquqi maarifləndirmənin formal tədbirlər çərçivəsindən çıxarılmasıdır. İnsanlara hüquqlarını sadalamaq kifayət etmir. Onlara konkret situasiyalarda hansı addımları ata biləcəklərini, hansı müdafiə mexanizmlərindən istifadə edə biləcəklərini və məsuliyyətlərini necə yerinə yetirməli olduqlarını izah etmək lazımdır. Hüquqi bilik yalnız praktikaya çevrildikdə həqiqi dəyər qazanır”.

Cəmiyyətin inkişafı məsuliyyətli vətəndaşdan başlayır

Ə.Nuriyev bildirib ki, ictimai fəallığı artırmaq üçün vətəndaşlara yalnız fəal olmağı tövsiyə etmək deyil, onların təşəbbüslərini ifadə edə və nəticəyə çevirə biləcəkləri imkanları da gücləndirmək lazımdır: “İnsan gördüyü müraciətin, irəli sürdüyü təklifin və iştirak etdiyi ictimai müzakirənin əhəmiyyətini anladıqda proseslərə daha məsuliyyətli yanaşır.

Nəticə etibarilə, hüquqi cəhətdən məlumatlı, siyasi baxımdan düşünən və ictimai məsuliyyət daşıyan vətəndaş cəmiyyətin ən mühüm dayaqlarından biridir. Belə vətəndaş yalnız öz hüquqlarını qorumağa çalışmır, həm də başqalarının hüquqlarına hörmət edir, qanunun aliliyini dəstəkləyir və ümumi problemlərin həllinə töhfə verir. İnkişaf etmiş cəmiyyətin əsas göstəricilərindən biri də məhz insanların bu məsuliyyəti nə dərəcədə dərk etməsidir”.

Beynəlxalq təşkilatlar da yüksək qiymətləndirirlər...

Ekspert qeyd edib ki, beynəlxalq hüquqda insan hüquqlarını təsdiqləyən ən mötəbər sənəd BMT-nin İnsan Hüquqları haqqında Ümumi Bəyannaməsidir: “Bəyannamədə deyilir ki, hər bir insan onun mənsub olduğu irqindən, cinsindən, dilindən, dinindən, siyasi və digər baxışlarından, milli və sosial mənşəyindən, mülkiyyətindən, doğum və digər hallarından asılı olmayaraq təmin olunmuş insan haqlarına və azad olmaq hüququna malikdir. Azərbaycan 2001-ci ildə “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına qoşulmaqla bu Konvensiya Konstitusiyamızın 148-ci maddəsinə müvafiq olaraq milli qanunvericiliyin tərkib hissəsinə çevrilib. Həmçinin Azərbaycan insan hüquqlarının qorunması sahəsində mühüm beynəlxalq sənədlərə, o cümlədən BMT Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilən “İşgəncələrə və digər qəddar, qeyri-insani, yaxud ləyaqət alçaldan davranış və cəza növünə qarşı” Konvensiyaya qoşulub.

Azərbaycanda insan hüquqlarının qorunması istiqamətində görülən işləri beynəlxalq təşkilatlar da yüksək qiymətləndirirlər. Ölkəmizdə aparılan demokratik hüquqi islahatlar insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində mühüm irəliləyişlərin əldə edilməsinə şərait yaradıb, bu müddət ərzində ölkəmiz bir çox hüquqi aktlara qoşulub”.

Yeganə BAYRAMOVA

Məqalə “Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurası”nın maliyyə dəstəyi ilə “İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılması” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır