İlham Əziz tələyə düşməyib Rəşad Səfər

Kulis.az Rəşad Səfərin İlham Əzizim "Qəvvas" romanı haqqında yazısını təqdim edir.

Ralf Uold Emersonun təxminən belə bir fikri var: “Bir gün bütün romanlar avtobioqrafik yazılacaq. Amma o zaman əsas məsələ müəllifin nələri yazıb, nələri yazmayacağını dəqiq bilməsi olacaq.”

İlham Əzizin “Qəvvas” romanı bu baxımdan uğurlu alınıb.

Avtofikşn deyilən romanların roman janrının “üzünü ağ elədiyinə” inanmıram. Sırf uydurma roman da insan beyninin təbiəti etibarilə mümküm deyil. Yaxşı romanın şəxsi təcrübə, yaddaş və uydurmanın “sehirli formada” birləşməsindən yarandığını bilirik.

“Qəvvas”da nələr uydurmadır, nələr avtobioqrafikdir, bunu ancaq müəllifin özü bilir. Bəlkə, artıq heç özü də bilmir. Peşəkar oxucu bu sualı verməməlidir. Amma məsum diletantlıqla bunu düşünməkdə də problem yoxdur.

Bədii mətn, xüsusilə avtobioqrafik məzmunlu mətn yazanda ən təhlükəli məsələ vaxtilə içindən keçdiyimiz, bizi sarsıdan hadisələrin, duyğuların başqalarına da eyni cür təsir edəcəyini düşünməkdir. Halbuki təsir çox vaxt gözlədiyimiz kimi olmur. İlham Əziz tələyə düşməyib.

Oxucu kimi “Qəvvas”da dövrənin konsepsiyaya uyğun qapandığını gördüm. Yəni, roman öz həqiqətinə çatıb. Demək olar, yersiz detal, uğursuz əhvalat yoxdur. Pafos - auditoriyanın (oxucunun) duyğu olaraq nələr istədiyini əvvəlcədən bilib ona uyğun yazmaqdır. İlham bu pafosu da bacardığı qədər uzaq tutub. Rahat olduğu, tanıdığı meydanda oynayıb. Xeyli maraqla oxudum. Təbrik edirəm!

Ölkədə nəinki hər gün, heç hər ay, hər il normal milli roman çıxmır. Ona görə də, yaxşı romanlara rast gələndə oxumaq, müzakirə etmək, onu hadisəyə çevirmək lazımdır. Yoxsa, təqdimatlarda bir atım barıtdan sonra kitab nüsxələri ən yaxşı halda mağaza rəflərində, çox vaxt isə bir otağın küncündə, qutularda qeyri-müəyyən vaxta qədər mürgüləməyə məhkum olur.