Icma.az
close
up
RU
İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

Konkret.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Xəzər dənizinin səviyyəsində son illər müşahidə olunan dəyişmələr mütəxəssislərin diqqət mərkəzindədir. Dəniz səviyyəsinin gah qalxması, gah da enməsi sahilyanı ərazilərin ekoloji tarazlığına, təsərrüfat fəaliyyətinə və sosial-iqtisadi proseslərə ciddi təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişikliklər təkcə iqlim amilləri ilə deyil, həm də geoloji və antropogen təsirlər nəticəsində formalaşır.

Hava və iqlim məsələləri üzrə ekspert Cavid Hüseynov KONKRET.az-a açıqlamasında bildirib ki, Xəzər dənizi geoloji, hidroiqlim, antropogen və kosmik amillərin qarşılıqlı təsirinə məruz qalan mürəkkəb təbii geosistemdir.

Ekspertin sözlərinə görə, dəniz səviyyəsinin dəyişməsini düzgün anlamaq və gələcəkdəki dəyişiklikləri elmi əsaslarla proqnozlaşdırmaq üçün bütün bu proseslər birgə nəzərdən keçirilməlidir:

“Xəzər dənizini Yer planetinin digər qapalı su tutarlarından fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun səviyyəsinin geniş zaman və məkan diapazonunda daimi dəyişməsidir. Tarixi mənbələrə əsasən, bu dəyişmələrin amplitudası təxminən 15 metrə çatır.”

Cavid Hüseynov qeyd edib ki, Xəzər dənizinin çoxillik səviyyə tərəddüdlərinə təsir edən əsas amillər bunlardır:

1.Geoloji və geomorfoloji amillər – dənizin yerləşdiyi ərazi tektonik cəhətdən aktiv olduğuna görə burada seysmik hərəkətlər davam edir.

2.Hidroiqlim amilləri – səviyyəyə çay axınları, yağıntılar və buxarlanma təsir göstərir.

3.Antropogen amillər – çay sularının kənd təsərrüfatı, məişət və sənaye məqsədləri üçün götürülməsi dənizə axan suyun həcmini azaldır.

Ekspert bildirib ki, mövsümi dəyişmələr də müşahidə olunur. Belə ki, səviyyənin ən aşağı həddi adətən dekabr-fevral, ən yüksək həddi isə mart-iyul aylarında qeydə alınır.

“Xəzər dənizində səviyyənin iki növ dəyişməsi fərqləndirilir – həcmi və deformasion dəyişmələr. Həcmi dəyişmələr dənizdəki su miqdarının artması və ya azalması ilə bağlıdır, deformasion dəyişmələr isə külək və digər amillərin təsiri ilə su səthinin formasının dəyişməsi nəticəsində yaranır,” – deyə ekspert əlavə edib.

Cavid Hüseynov vurğulayıb ki, səviyyə dəyişmələri sahilyanı ərazilər üçün ciddi ekoloji və sosial-iqtisadi nəticələrə səbəb olur:

“1978–1995-ci illərdə baş vermiş transqressiya – yəni su səviyyəsinin qalxması nəticəsində dənizin quruya irəliləməsi  Xəzər hövzəsində böhran vəziyyəti yaratmışdı. Aqrosənaye kompleksləri, neft təsərrüfatı, nəqliyyat və kommunal infrastruktur böyük ziyan gördü.”

Mütəxəssis əlavə edib ki, dəniz səviyyəsinin cəmi 1-2 metr dəyişməsi belə, onun hidroloji, bioloji və kimyəvi rejiminə əhəmiyyətli təsir göstərir. Dayaz sahələrdə dərinlik dəyişdiyindən dalğalanma, axın və buxarlanma səviyyəsi də fərqli olur.

1995-ci ildən etibarən isə Xəzər dənizində su səviyyəsinin azalma tendensiyası müşahidə edilir ki, bu da gələcəkdə yeni ekoloji və iqtisadi problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Aynurə İsmayıl

KONKRET.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:191
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 11 Noyabr 2025 18:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see383

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see360

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see348

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see304

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see288

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see270

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see259

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see258

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see255

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see250

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see236

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see235

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see235

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see228

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see223

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see221

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see203

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see203

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see200

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri