Icma.az
close
up
RU
İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

Konkret.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Xəzər dənizinin səviyyəsində son illər müşahidə olunan dəyişmələr mütəxəssislərin diqqət mərkəzindədir. Dəniz səviyyəsinin gah qalxması, gah da enməsi sahilyanı ərazilərin ekoloji tarazlığına, təsərrüfat fəaliyyətinə və sosial-iqtisadi proseslərə ciddi təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişikliklər təkcə iqlim amilləri ilə deyil, həm də geoloji və antropogen təsirlər nəticəsində formalaşır.

Hava və iqlim məsələləri üzrə ekspert Cavid Hüseynov KONKRET.az-a açıqlamasında bildirib ki, Xəzər dənizi geoloji, hidroiqlim, antropogen və kosmik amillərin qarşılıqlı təsirinə məruz qalan mürəkkəb təbii geosistemdir.

Ekspertin sözlərinə görə, dəniz səviyyəsinin dəyişməsini düzgün anlamaq və gələcəkdəki dəyişiklikləri elmi əsaslarla proqnozlaşdırmaq üçün bütün bu proseslər birgə nəzərdən keçirilməlidir:

“Xəzər dənizini Yer planetinin digər qapalı su tutarlarından fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun səviyyəsinin geniş zaman və məkan diapazonunda daimi dəyişməsidir. Tarixi mənbələrə əsasən, bu dəyişmələrin amplitudası təxminən 15 metrə çatır.”

Cavid Hüseynov qeyd edib ki, Xəzər dənizinin çoxillik səviyyə tərəddüdlərinə təsir edən əsas amillər bunlardır:

1.Geoloji və geomorfoloji amillər – dənizin yerləşdiyi ərazi tektonik cəhətdən aktiv olduğuna görə burada seysmik hərəkətlər davam edir.

2.Hidroiqlim amilləri – səviyyəyə çay axınları, yağıntılar və buxarlanma təsir göstərir.

3.Antropogen amillər – çay sularının kənd təsərrüfatı, məişət və sənaye məqsədləri üçün götürülməsi dənizə axan suyun həcmini azaldır.

Ekspert bildirib ki, mövsümi dəyişmələr də müşahidə olunur. Belə ki, səviyyənin ən aşağı həddi adətən dekabr-fevral, ən yüksək həddi isə mart-iyul aylarında qeydə alınır.

“Xəzər dənizində səviyyənin iki növ dəyişməsi fərqləndirilir – həcmi və deformasion dəyişmələr. Həcmi dəyişmələr dənizdəki su miqdarının artması və ya azalması ilə bağlıdır, deformasion dəyişmələr isə külək və digər amillərin təsiri ilə su səthinin formasının dəyişməsi nəticəsində yaranır,” – deyə ekspert əlavə edib.

Cavid Hüseynov vurğulayıb ki, səviyyə dəyişmələri sahilyanı ərazilər üçün ciddi ekoloji və sosial-iqtisadi nəticələrə səbəb olur:

“1978–1995-ci illərdə baş vermiş transqressiya – yəni su səviyyəsinin qalxması nəticəsində dənizin quruya irəliləməsi  Xəzər hövzəsində böhran vəziyyəti yaratmışdı. Aqrosənaye kompleksləri, neft təsərrüfatı, nəqliyyat və kommunal infrastruktur böyük ziyan gördü.”

Mütəxəssis əlavə edib ki, dəniz səviyyəsinin cəmi 1-2 metr dəyişməsi belə, onun hidroloji, bioloji və kimyəvi rejiminə əhəmiyyətli təsir göstərir. Dayaz sahələrdə dərinlik dəyişdiyindən dalğalanma, axın və buxarlanma səviyyəsi də fərqli olur.

1995-ci ildən etibarən isə Xəzər dənizində su səviyyəsinin azalma tendensiyası müşahidə edilir ki, bu da gələcəkdə yeni ekoloji və iqtisadi problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Aynurə İsmayıl

KONKRET.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:194
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 11 Noyabr 2025 18:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see307

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see305

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see305

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see300

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see281

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see281

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see281

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see266

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see262

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see258

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see253

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see252

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see252

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see246

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see244

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see234

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see230

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see222

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri