Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

İlin hansı vaxtında Xəzərdə enmə və qalxmalar olur? KONKRET

Konkret.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Xəzər dənizinin səviyyəsində son illər müşahidə olunan dəyişmələr mütəxəssislərin diqqət mərkəzindədir. Dəniz səviyyəsinin gah qalxması, gah da enməsi sahilyanı ərazilərin ekoloji tarazlığına, təsərrüfat fəaliyyətinə və sosial-iqtisadi proseslərə ciddi təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişikliklər təkcə iqlim amilləri ilə deyil, həm də geoloji və antropogen təsirlər nəticəsində formalaşır.

Hava və iqlim məsələləri üzrə ekspert Cavid Hüseynov KONKRET.az-a açıqlamasında bildirib ki, Xəzər dənizi geoloji, hidroiqlim, antropogen və kosmik amillərin qarşılıqlı təsirinə məruz qalan mürəkkəb təbii geosistemdir.

Ekspertin sözlərinə görə, dəniz səviyyəsinin dəyişməsini düzgün anlamaq və gələcəkdəki dəyişiklikləri elmi əsaslarla proqnozlaşdırmaq üçün bütün bu proseslər birgə nəzərdən keçirilməlidir:

“Xəzər dənizini Yer planetinin digər qapalı su tutarlarından fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun səviyyəsinin geniş zaman və məkan diapazonunda daimi dəyişməsidir. Tarixi mənbələrə əsasən, bu dəyişmələrin amplitudası təxminən 15 metrə çatır.”

Cavid Hüseynov qeyd edib ki, Xəzər dənizinin çoxillik səviyyə tərəddüdlərinə təsir edən əsas amillər bunlardır:

1.Geoloji və geomorfoloji amillər – dənizin yerləşdiyi ərazi tektonik cəhətdən aktiv olduğuna görə burada seysmik hərəkətlər davam edir.

2.Hidroiqlim amilləri – səviyyəyə çay axınları, yağıntılar və buxarlanma təsir göstərir.

3.Antropogen amillər – çay sularının kənd təsərrüfatı, məişət və sənaye məqsədləri üçün götürülməsi dənizə axan suyun həcmini azaldır.

Ekspert bildirib ki, mövsümi dəyişmələr də müşahidə olunur. Belə ki, səviyyənin ən aşağı həddi adətən dekabr-fevral, ən yüksək həddi isə mart-iyul aylarında qeydə alınır.

“Xəzər dənizində səviyyənin iki növ dəyişməsi fərqləndirilir – həcmi və deformasion dəyişmələr. Həcmi dəyişmələr dənizdəki su miqdarının artması və ya azalması ilə bağlıdır, deformasion dəyişmələr isə külək və digər amillərin təsiri ilə su səthinin formasının dəyişməsi nəticəsində yaranır,” – deyə ekspert əlavə edib.

Cavid Hüseynov vurğulayıb ki, səviyyə dəyişmələri sahilyanı ərazilər üçün ciddi ekoloji və sosial-iqtisadi nəticələrə səbəb olur:

“1978–1995-ci illərdə baş vermiş transqressiya – yəni su səviyyəsinin qalxması nəticəsində dənizin quruya irəliləməsi  Xəzər hövzəsində böhran vəziyyəti yaratmışdı. Aqrosənaye kompleksləri, neft təsərrüfatı, nəqliyyat və kommunal infrastruktur böyük ziyan gördü.”

Mütəxəssis əlavə edib ki, dəniz səviyyəsinin cəmi 1-2 metr dəyişməsi belə, onun hidroloji, bioloji və kimyəvi rejiminə əhəmiyyətli təsir göstərir. Dayaz sahələrdə dərinlik dəyişdiyindən dalğalanma, axın və buxarlanma səviyyəsi də fərqli olur.

1995-ci ildən etibarən isə Xəzər dənizində su səviyyəsinin azalma tendensiyası müşahidə edilir ki, bu da gələcəkdə yeni ekoloji və iqtisadi problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Aynurə İsmayıl

KONKRET.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:185
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 11 Noyabr 2025 18:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see404

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see324

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see303

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see302

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see299

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see291

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see280

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see277

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see273

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see259

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see255

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see251

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see237

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see216

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see212

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see185

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see176

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri