İlon Mask qurduğu “imperiyanı” necə dağıdır?

“Tesla”nın Avropada elektrik avtomobil satışları yanvar ayında, dekabr ayı ilə müqayisədə 45% azalıb.
Yeniavaz.com məşhur “Forbes” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu, şirkətin səhmlərinin 8% dəyər itirməsinə səbəb olub və nəticədə “Tesla”nın bazar dəyəri 1 trilyon dollardan aşağı düşüb. “Tesla”nın qurucusu və sahibi İlon Mask Trampın kampaniyasını səxavətlə maliyyələşdirərək, təxminən 250 milyon dollar xərcləyib. Trampın qələbəsindən sonra Mask yeni yaradılan Hökumətin Səmərəliliyi Departamentinə (DOGE) rəhbərlik edib və siyasi fiqura çevrilib. Lakin bu, “Tesla”nın biznesinə mənfi təsir göstərib.
Maskın Trampın andiçmə mərasimində nasizm salamını xatırladan bir jest etməsi mübahisələrə səbəb olub. Daha sonra o, almanların nasizm cinayətləri mövzusunda çox düşündüklərini söyləyib və ifrat sağçı AfD partiyasına dəstək verməyə çağırıb. Almanlar buna etiraz edərək “Tesla” avtomobillərini almağı dayandırıblar. Yanvar ayında Almaniyada satışlar dekabr ayı ilə müqayisədə 59% azalıb.
Satışlardakı geriləmə və bazar reallıqları
“Qeyd edildiyi kimi, Avropada “Tesla” elektrik avtomobillərinin satışları keçən ay 45% azalıb. Halbuki, regionda ümumi elektrik avtomobil satışları artıb. Bu məlumatlar fonunda şirkətin səhm qiymətləri, kapitallaşması və hətta Maskın şəxsi sərvəti kəskin şəkildə azalıb. “Forbes”ə görə, hazırda Maskın sərvəti 360 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilir.
Bundan əlavə, “Tesla” səhmləri Trampın seçkilərdə qələbəsindən sonra bütün qazancını itirib. Dekabrın 31-dən etibarən səhmlər 25% ucuzlaşaraq 300 dollar səviyyəsinə düşüb.
Lakin analitiklər hesab edirlər ki, “Tesla” səhmlərinin dəyər itirməsinin tək səbəbi Maskın Trampı dəstəkləməsi deyil. Şirkətin maliyyə hesabatlarına əsasən, 2023-cü illə müqayisədə 2024-cü ildə “Tesla”nın satışları 8% azalıb. Halbuki, qlobal elektrik avtomobil bazarı 25% böyüyüb.
“The New York Times” yazır ki, əvvəllər Mask avtosalonlarda yeni ideyalar və modelləri təbliğ edirdi, lakin son dövrdə o, bazardakı dəyişikliklərə reaksiya verməyib.
İnvestorların narahatlığı və rəqabət mühiti
Analitiklər qeyd edir ki, əvvəlcə investorlar Maskın Tramp ilə yaxınlığının “Tesla”nın işinə müsbət təsir edəcəyinə inanırdılar. Lakin bu ümidlər hələ doğrulmayıb. Trampın qələbəsindən sonra “Tesla” səhmlərinin müvəqqəti artımı sadəcə bazardakı gözləntilərlə bağlı idi.
Dördüncü rüb üçün maliyyə hesabatları isə gözləntilərdən də pis olub. Gəlir 25,7 milyard dollar təşkil edib, halbuki analitiklər 27,3 milyard dollar proqnozlaşdırırdılar. Avtomobil istehsalından əldə edilən gəlirin 8% azalaraq 19,8 milyard dollara düşdüyü, əməliyyat gəlirlərinin isə 23% azaldığı məlum olub. “Tesla” 2024-cü ildə 1,79 milyon avtomobil satıb ki, bu da 2023-cü illə müqayisədə 19 400 ədəd azdır.
Çin rəqabətinin təsiri
“Tesla”nın satışlarının azalmasında əsas amillərdən biri də elektrik avtomobil bazarında rəqabətin artmasıdır, xüsusilə də Çin istehsalçılarının təsiri güclənib.
2024-cü ildə ilk dəfə olaraq “Tesla” avtomobil satış baxımından Çin istehsalçısı BYD-yə uduzub. BYD avtomobilləri “Tesla” modellərindən daha ucuzdur və bu, müştərilərin seçimlərinə təsir edir. “Tesla” inkişaf edən bir şirkət olaraq qalır, lakin ABŞ iqtisadiyyatındakı yüksək faiz dərəcələri onun investisiya cəlbediciliyinə mənfi təsir göstərir.
“Tesla”nın gələcəyi qeyri-müəyyəndir
“Tesla texnologiya, neyron şəbəkələri, avtonom sürücülük və enerji saxlama həllərini inkişaf etdirməyə davam edir. Lakin rəqiblərin təzyiqi və gəlirliliyi qorumaq zərurəti investisiya məsələsini çətinləşdirir.
Hazırda “Tesla” səhmləri sanksiyalar və daxili məhdudiyyətlər səbəbindən Rusiya investorları üçün əlçatmazdır. Xarici bazarlara çıxış yalnız ixtisaslı investorlar və fərdi brokerlərin müştəriləri üçün mümkündür. Bununla belə, “Tesla”ya maraq hələ də yüksək olaraq qalır. Bu səhmlər uzunmüddətli investisiyalar və spekulyasiyalar üçün əsas alətlərdən biri hesab olunur. “Tesla”nın populyarlığı onun səhm qiymətlərindəki böyük dalğalanmalar, brendin tanınması və süni intellekt, eləcə də avtonom sürücülük texnologiyalarına olan inamla bağlıdır.
Elnur Əli