İqlim böhranı mərcan riflərini məhvə aparır

Mərcan riflərinin demək olar ki, hamısı 2075-ci ilədək məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşə bilər. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının (IUCN) yeni qiymətləndirməsinə görə, dünyadakı dayaz su mərcan riflərinin demək olar ki, hamısı 2075-ci ilədək ekosistem kimi çökmək riski altındadır. Əsas səbəb qlobal istiləşmə və okeanların temperaturunun yüksəlməsidir.

Araşdırma 80-dən çox ölkə və ərazidə yerləşən 127 mərcan rif ekosistemini əhatə edib. Nəticələrə əsasən, qiymətləndirilən ekosistemlərin 96 faizi IUCN-in ən yüksək təhlükə kateqoriyası olan “kritik təhlükə altında” statusuna daxil edilib.

Lakin bu, riflərin artıq tamamilə məhv olduğu demək deyil. Son 50 ildə müşahidə olunan dəyişikliklər nəzərə alındıqda, onların 24 faizi kritik təhlükə kateqoriyasına düşür. Gələcəkdə okeanların daha da isinməsi ilə bağlı proqnozlar əlavə edildikdə isə bu göstərici 96 faizə yüksəlir.

Mərcan rifləri okean dibinin bir faizindən də az hissəsini əhatə etsə də, dəniz balıqlarının təxminən dörddə birinə yaşayış mühiti yaradır. Onlar həmçinin yüz milyonlarla insanı qida və gəlirlə təmin edir, sahil ərazilərini dalğaların və fırtınaların təsirindən qorumağa kömək edir.

Alimlərin fikrincə, okeanlarda istilik dalğalarının daha tez-tez baş verməsi və uzun müddət davam etməsi mərcanların ağarmasına, nəticədə isə onların kütləvi şəkildə ölməsinə səbəb olur. Temperatur yüksəldikcə riflərin bu hadisələrdən sonra bərpa olunmaq üçün vaxtı da azalır. Qiymətləndirmədə istifadə olunan iqlim ssenarisi əsrin sonunadək qlobal temperaturun sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə təxminən 2,7 dərəcə yüksəlməsini nəzərdə tutur.

Bununla yanaşı, həddindən artıq balıq ovu, sahilyanı tikinti, çirklənmə və turizmin təzyiqi də riflərin vəziyyətini ağırlaşdırır. Mərcanlarla qidalanan və ya yosunların yayılmasını tənzimləyən balıq növlərinin azalması ekosistemin tarazlığını pozur.

Mütəxəssislər xəbərdarlığın ümidsizliyə deyil, təcili tədbirlərə çağırış kimi qəbul edilməli olduğunu bildirirlər. İstixana qazı emissiyalarının azaldılması, dəniz ərazilərinin daha yaxşı qorunması, çirklənmənin məhdudlaşdırılması və balıq ehtiyatlarının bərpası mərcan riflərinin gələcəyinə müsbət təsir göstərə bilər. IUCN bildirir ki, riflərin böyük hissəsi hələ də canlıdır və bərpa olunmaq potensialını saxlayır. Bununla belə, onların qorunması üçün vaxt sürətlə azalır.

Lalə Mehralı