Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

İqlimi dəyişdirən gizli texnologiyalar...

İqlimi dəyişdirən gizli texnologiyalar...

Axar.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Qədim dövrlərdən insanlar havaya təsir göstərməyə çalışıb, yağış çağırmaq üçün müxtəlif ayinlər və dualardan istifadə ediblər. Son bir neçə ayda Bakıda güclü yağışlar artıb və küçələrin, həyətlərin və tunellərin su altında qalması Azərbaycan paytaxtında adi bir mənzərəyə çevrilib. Bakını suya təslim edənlər: Yağış yudu, gün qurutdu?

Bəzi yerli mütəxəssislər bunu güclü yağıntıların tezliyinin artmasına səbəb qlobal istiləşmə, Arktikada buzlaqların sürətlə əriməsi və cənuba doğru hərəkət edən siklonların rütubətin artırması ilə izah edir. Hətta Bakıda bu təhlükəli meteoroloji hadisələrin yaxın 4 ildə davam edəcəyi gözlənildiyi proqnozlaşdırılır. Daha bir versiya isə süni yağışlarla bağlıdır.

Axar.az Musavat.com-a istinadla xəbər verir ki, bu sahədə real elmi dönüş nöqtəsi 1946-cı ildə baş verdi. Məhz həmin il alimlər ilk dəfə süni şəkildə yağıntı yaratmağın mümkün olduğunu kəşf etdilər. O vaxtdan bəri texnologiyalar sürətlə inkişaf edib və bu gün atmosfer proseslərinə təsir imkanları daha da genişlənib.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-da hava şəraitinə nəzarət üzrə genişmiqyaslı tədqiqatlara start verildi. Bu işlərin bir hissəsi potensial “iqlim silahı” yaratmaq məqsədi daşıyırdı. 1946-cı ildə aparılan təcrübələr zamanı müəyyən olundu ki, soyudulmuş buludlara quru buz hissəcikləri səpildikdə buz kristalları yaranır və nəticədə yağıntı düşür. Bu kəşf “Project Cirrus” adlı layihənin əsasını qoydu. Həmin il noyabrın 13-də təyyarədən buludlara quru buz səpildi və nəticədə süni qar yağışı müşahidə olundu. Texnologiyanın ən məşhur hərbi tətbiqi isə Vyetnam müharibəsi dövründə həyata keçirilən “Popay əməliyyatı” oldu. 1967–1972-ci illərdə ABŞ qüvvələri “Ho Şi Min yolu” üzərində buludları “toxumlayaraq” yağışları gücləndirməyə çalışırdı. Məqsəd yolları yararsız hala salmaq və düşmənin təchizatını zəiflətmək idi.

“Bu gün süni yağıntı yaratmaq üçün əsasən üç metoddan istifadə olunur. Birinci üsul buludların soyudulmasıdır – maye azot və ya quru buz vasitəsilə su damcıları sürətlə buz kristallarına çevrilir. İkinci üsul – gümüş yodiddən istifadədir. Bu maddə təbii buz kristallarının formalaşmasını imitasiya edərək yağıntını sürətləndirir. Üçüncü üsul isə higroskopik maddələrin səpilməsidir – kalsium və ya natrium xlorid kimi duzlar su damcılarını birləşdirərək onların böyüməsinə və yerə düşməsinə səbəb olur” deyə, bildirilir.

Bu metodların effektivliyi isə buludların növündən asılıdır. Bəzi hallarda yağıntının həcmini 15–25%, hətta quraq ərazilərdə 30%-ə qədər artırmaq mümkündür. Süni yağış texnologiyası bu gün dünyanın bir çox ölkəsində istifadə olunur. ABŞ-da quraqlıqla mübarizə üçün geniş tətbiq edilir. Çin “Səma çayı” adlı layihə ilə cənub bölgələrindən şimala su buxarının daşınmasını planlaşdırır. Səudiyyə Ərəbistanı bu məqsədlə xüsusi təyyarələr alıb və proqramı aktiv şəkildə həyata keçirir. Qazaxıstan isə Mərkəzi Asiyada bu texnologiyanı tətbiq edən ilk ölkələrdən biridir. Bundan əlavə, texnologiya böyük tədbirlər zamanı havanı “təmizləmək”, həmçinin meşə yanğınlarının söndürülməsi üçün istifadə olunur.

Son illərdə daha innovativ üsullar da sınaqdan keçirilir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri dronlar vasitəsilə buludlarda elektrik yükləri yaradaraq damcıların birləşməsini sürətləndirir. Digər yanaşma – yerüstü ion generatorları ilə atmosferə təsir etməkdir.

Alimlər hətta bakteriyalardan da istifadə imkanlarını araşdırırlar. Bəzi mikroorqanizmlər su molekullarını buz kristalı formasında düzərək yağıntı prosesini sürətləndirə bilir.

Bütün üstünlüklərinə baxmayaraq, bu texnologiyanın ciddi riskləri də mövcuddur. Əsas problemlərdən biri ekoloji təhlükələrdir. Məsələn, geniş istifadə olunan gümüş yodid zəhərli maddə sayılır və uzunmüddətli istifadədə torpaq və suda yığıla bilər.

Digər problem gözlənilməz nəticələrdir. Bəzi hallarda süni müdaxilə həddindən artıq güclü yağıntılara səbəb olur. Bundan əlavə, “yağışın oğurlanması” kimi mübahisəli məsələ də var – bir bölgədə aparılan intensiv müdaxilə digər ərazilərdə yağıntının azalmasına gətirib çıxara bilər.

Süni yağıntı texnologiyaları artıq reallıqdır və bir çox ölkələr tərəfindən aktiv istifadə olunur. Lakin bu sahə hələ də tam nəzarət altına alınmayıb. Ekoloji risklər, texniki məhdudiyyətlər və geosiyasi təsirlər səbəbindən bu texnologiyanın gələcəyi həm böyük imkanlar, həm də ciddi suallar vəd edir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:133
embedMənbə:https://axar.az
archiveBu xəbər 13 İyun 2026 14:42 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see343

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see329

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see325

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see306

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see300

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see298

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see289

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see280

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see268

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see264

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see252

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see251

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see246

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see242

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see237

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see229

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see225

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see222

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see221

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see217
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri