İran ABŞ danışıqları: Maskat görüşü nə vəd edir? MÜSAHİBƏ

İran və ABŞ arasında uzun illərdir davam edən nüvə qarşıdurması növbəti diplomatik mərhələyə qədəm qoyur. İyunun 15-də Omanın paytaxtı Maskatda baş tutacaq dolayı danışıqlar regionda yeni geosiyasi gedişlərin anonsu kimi qiymətləndirilir.

Prosesin mümkün nəticələri və regional təsirləri barədə Bakıvaxtı.az-ın suallarını politoloq Züriyə Qarayeva cavablandırır.

- Maskatda keçiriləcək İran-ABŞ danışıqları hansı kontekstdə baş tutur?

- İyunun 15-də Omanın paytaxtı Maskatda İran və ABŞ arasında dolayı danışıqların növbəti raundu keçiriləcək. Bu görüş 2015-ci il nüvə sazişindən (JCPOA) ABŞ-nin birtərəfli çıxmasından sonra tərəflər arasında illərdir davam edən diplomatik durğunluğu aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. ABŞ İranın nüvə silahı istehsalına yaxınlaşmasını dayandırmaq üçün yenidən danışıqlara maraq göstərir, İran isə sanksiyaların yumşaldılmasında israrlıdır.

- Danışıqların uğursuzluğu Yaxın Şərqdə hansı nəticələrə səbəb ola bilər?

- Əgər Maskat görüşü də nəticəsiz qalarsa, Yaxın Şərqdə yeni gərginlik dalğası baş verə bilər. İranın nüvə proqramını davam etdirməsi İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələri daha sərt mövqe tutmağa vadar edə bilər. Eyni zamanda, ABŞ bu halda İran üzərindəki təzyiqləri artıracaq və regionda yeni siyasi-hərbi koalisiyalar formalaşa bilər. Əvəzində İran da Çin və Rusiya ilə münasibətlərini daha da dərinləşdirəcək.

- Bu danışıqlar davamlı diplomatik münasibətlərin bərpası üçün başlanğıc sayıla bilərmi?

- Hazırkı danışıqlar daha çox taktiki xarakter daşıyır. Tərəflər hələ də bir-birinə qarşı dərin etimadsızlıq içindədirlər. ABŞ Tehranın zənginləşdirilmiş uranı azaltmasını istəyir, İran isə sanksiyaların qaldırılması şərti ilə hərəkət edir. Bu mərhələdə davamlı diplomatik münasibətlərin bərpası ehtimalı zəifdir. Lakin danışıqların davam etməsi, ən azı hərbi qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün vacib diplomatik kanal rolunu oynayır.

- Uzunmüddətli etimadsızlıq danışıqların gedişinə necə təsir edir?

- Etimadsızlıq danışıqlarda əsas maneələrdən biridir. İran ABŞ-nin 2018-ci ildə JCPOA-dan çıxışını hələ də unutmayıb. Vaşinqtonun dəyişkən siyasi kursu Tehranı ehtiyatlı olmağa vadar edir. ABŞ isə İranın regional siyasətini və “proksi qüvvələr” vasitəsilə təsirini təhlükə kimi qiymətləndirir. Bu qarşılıqlı şübhə danışıqlarda konkret nəticələr əldə olunmasını çətinləşdirir.

- Maskat görüşündən sonra nələr gözlənilə bilər?

- Əgər tərəflər müəyyən texniki məsələlərdə razılıq əldə edə bilsələr, bu, danışıqların növbəti mərhələyə keçməsinə zəmin yarada bilər. Əks halda, İran nüvə proqramını genişləndirəcək, ABŞ isə regionda daha sərt strategiya izləməyə məcbur olacaq. Gözlənti ondadır ki, Maskat danışıqları həlledici olmasa da, tərəflərin gələcək mövqelərini formalaşdıracaq və diplomatik prosesin açıq qalmasına xidmət edəcək.

Zülfü Məmmədov