İran ABŞ müharibəsi: Şübhə və ümid SAVAŞ

ABŞ və İran arasında zərbələr mübadiləsi davam edir

ABŞ prezidenti Donald Tramp Amerika ordusu İslam Respublikasında daha çox hədəfə hücum etdikcə İrana qarşı ritorikasını gücləndirir. İran Yaxın Şərqdəki ABŞ bazalarına və müttəfiqlərinə zərbələrlə cavab verir. Münaqişənin bu yeni eskalasiyası bir çox müşahidəçini iki tərəfin danışıqlar masasına qayıtması üçün nəyin baş verməli olduğu və bunun mümkün olub-olmadığı ilə maraqlandırır.

"Sülhə ümid heç vaxt ölmür": Pakistan ABŞ və İranı əlavə hücumlardan çəkinməyə və müharibəyə son qoymaq üçün danışıqları bərpa etməyə çağırır.

Pakistan ABŞ və İranı bir-birinə qarşı əlavə hücumlardan çəkinməyə və müharibəyə son qoymaq üçün danışıqları bərpa etməyə çağıraraq "sülhə ümid heç vaxt ölmür" və bütün münaqişələrin danışıqlar masasında həll olunduğunu bildirib.

Bu bəyanat, ABŞ ordusunun bu həftə hərbi kampaniyasını gücləndirməsindən, İranın dərinliyinə zərbələr endirməsindən və İslam Respublikası ətrafında sərt dəniz blokadasından sonra İranın Bəhreyn, Küveyt və İordaniyaya raket və pilotsuz təyyarələr endirməsindən sonra verilib. Bu, Hörmüz boğazının episentrində olması ilə münaqişədə daha bir kəskin eskalasiyaya səbəb oldu.

Pakistan əsas vasitəçi kimi çıxış edərək, ABŞ və İranın yüksək vəzifəli rəsmiləri arasında əlaqələri asanlaşdırdı. Bu, ötən ay İslamabad Anlaşma Memorandumu kimi tanınan müvəqqəti sülh müqaviləsinin yolunu açdı. Bu müqavilə 60 günlük atəşkəs, Hörmüz boğazının açılması və İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşma tələb edirdi.

Tramp İranı ABŞ-ın hərbi gücü ilə təsadüfi şəkildə təhdid etməklə öz sonsuz müharibəsini qızışdırmış ola bilər. Təhdidlərin və zərbələrin təbiəti bir vaxtlar ölkənin güclü tərəfi olan Amerika davranış normalarını sarsıdır. Son onilliklərdə ABŞ-ın xarici siyasətinə edilən bütün tənqidlərə baxmayaraq, onların - səthi olaraq - beynəlxalq humanitar hüquqa riayət etməyə çalışdıqları və güc tətbiqini son çarə kimi göstərdikləri aydın idi.

Əvəzində, Tramp körpüləri və elektrik stansiyalarını hədəf alan İran infrastrukturunun məhv edilməsindən danışır. Bu, qanunsuzdur - vəkillər və hüquq mütəxəssislərinin sizə deyəcəyi kimi, müharibə cinayətidir.

Trampın tərəfdarları bu təriflərin köhnəldiyini və son illərdə döyüş meydanını daha qəddar bir yerə çevirən presedentlərin yaradıldığını iddia edə bilərlər. Amma sadə dillə desək, qaydalar yaxşı səbəblərdən eyni qalır və Tramp onları pozmaq barədə sakitcə danışır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ukraynada bu cür zərbələr endirəndə, bu, haqlı olaraq Qərbdə qəzəbə səbəb olur.

İrana gəldikdə, Tramp ara seçkilərə öz seçdiyi sonsuz müharibəni - bir növ "müharibə ləhcəsi"ni apararaq yaxınlaşır. Bu, qeyri-müəyyən məntiq, dəyişən hədəflər və düşmənə qarşı zəifləyən daxili dəstək ilə daha böyük qətiyyət və dözümlülüklə bir münaqişədir.

Dünyanın əsas enerji mərkəzlərindən biri olan Hörmüz Boğazını blokadaya almaqla hədələyən İran bizə qloballaşma dövründə dəniz boğazlarına nəzarətin aşılmaz effektivliyə malik nəhəng bir məcburiyyət silahına çevrilə biləcəyini xatırladır.

"Hörmüz boğazı onlarla atom bombasından daha vacibdir və İran İslam Respublikası onu müdafiə edəcək", - deyə İranın Ali Liderinin hərbi müşaviri Möhsün Rzayi bu yaxınlarda yenidən başlayan hərbi əməliyyatlar fonunda bildirib. Bu açıqlama təxribat xarakterli olsa da, Tehranın bu vacib boğaz nöqtəsinə nəzarətin kütləvi qırğın silahları ilə müqayisə edilə bilən və ya hətta daha böyük təsirə malik olduğuna dair artan məlumatlılığını əks etdirir.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK), hətta Amerikanın yeni hücum dalğası qarşısında belə, Hörmüz boğazından əl çəkmir. İİKK qətiyyətlə bildirir ki, "təcavüz dayandırılana qədər bağlı qalacaq". Təəssüf ki, Donald Tramp nəinki Tehrana nəzarətini zəiflətmək niyyətində deyil, həm də getdikcə daha çox tammiqyaslı eskalasiyaya meyllidir, əvvəlcə boğazdakı çıxılmaz vəziyyəti aradan qaldırmağa və sonra nüvə məsələsini həll etməyə çalışır.

Qarşılıqlı hücumların ağırlığı altında anlaşma memorandumu dağıldığı üçün baş komandan İranın vəziyyətinin gələn həftə daha da pisləşə biləcəyinə işarə edir. O, xəbərdarlıq edir ki, "əgər onlar danışıqlar masasına gəlməsələr, biz onların bütün elektrik stansiyalarını və bütün körpülərini məhv edəcəyik" və izah edir ki, Amerika hücumları "mən kifayət qədər deyənə qədər" davam edəcək. ABŞ prezidenti enerjini son hədəf kimi saxlamışdı, lakin indi, sarsılmaz İranla qarşılaşaraq, son zərbəni - neftə zərbə endirməyi düşünür.

V.VƏLİLİ