Icma.az
close
up
RU
İran müharibəsinin necə bitəcəyinə dair ssenari Qələbə belə elan ediləcək

İran müharibəsinin necə bitəcəyinə dair ssenari Qələbə belə elan ediləcək

GlobalInfo saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Globalinfo.az Pakistanın Kəraçi şəhərindən olan geostrateji analitik və beynəlxalq məsələlər üzrə köşə yazarı İmran Xalidlə müsahibəni təqdim edir:

– İran–ABŞ-İsrail müharibəsinin necə və hansı tərəfin qalibiyyətilə bitməsinə dair ehtimalınız varmı?

– Bu münaqişədən kapitulyasiya ilə bitən ənənəvi “qalib”in çıxması ehtimalı azdır. Əksinə, o, uzunmüddətli, yüksək intensivlikdə dalana dirənməyə doğru gedir. ABŞ və İsrailin nöqteyi-nəzərində “qalib” İranın nüvə infrastrukturunun tam məhvi və raket imkanlarının aradan qaldırılması ilə müəyyən edilir. İran hakimiyyəti üçün qələbə rejimin yaşaması deməkdir. Qərb havada taktiki üstünlüyə nail olsa da, Yaxın Şərq və Cənubi Asiyaya qeyri-sabitlik gətirən, dağılan bir dövlətin ortaya çıxması ilə ilə nəticələnən “qələbə” əhəmiyyətsiz görünür. Müharibə, ehtimal ki, müqavilə ilə deyil, uzunmüddətli, zəif üsyançı hərəkata və regional məhdudiyyətə keçidlə “bitəcək”.

– Müharibənin regional və qlobal siyasət və iqtisadiyyata təsirləri nələrdir?

– Bu, regional və qlobal strukturlar üçün, xüsusən də inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün fəlakətli nəticələrə səbəb olur. Siyasi baxımdan müharibə Yaxın Şərqi seçim qarşısında qoydu, “İbrahim Sazişləri” ətrafında vəziyyəti gərginləşdirdi və Pakistan kimi neytral oyunçular üçün diplomatik gərginlik yarandı. İqtisadi cəhətdən Hörmüz boğazındakı qeyri-sabitlik qlobal enerji qiymətlərini rekord həddə çatdırdı və enerjidən asılı ölkələrə ən çox zərbə vuran “idxal inflyasiyası” dalğasına səbəb oldu. Qlobal miqyasda bu münaqişə çoxqütblü dünyaya doğru keçidi sürətləndirdi, çünki İran Qərb sanksiyalarını və hərbi təzyiqlərini aşmaq üçün Rusiya və Çinlə strateji tərəfdaşlıqlarına daha çox meyl edir.

– İranın yeni ali lideri ölkəsini indiki vəziyyətdən çıxara biləcəkmi? Müharibədən sonra İranda hansı dəyişikliklər baş verə bilər?

İmran Xalid

– Müctəba Xameneinin mərkəzi fiqur və atasının xələfi kimi ortaya çıxması daha hərbiləşdirilmiş, “təhlükəsizliyin ön planda” olduğu İran dövlətinə doğru keçidi təmsil edir. Atasının ənənəvi ruhani xarizması onda olmasa da, SEPAH ilə dərin əlaqələri onun daxili asayişi yalnız güc yolu ilə qoruya biləcəyini göstərir. Lakin ölkəni “xilas etmək” üçün hərbi gücdən daha çox şey tələb olunacaq. Bu, iflic olmuş iqtisadiyyat və məyus gəncliklə bağlı problemləri həll etməyi tələb edəcək. Müharibədən sonrakı İran daha təcrid olunmuş və itaətsiz olacaq. Bu münaqişədə müşahidə olunan “rəhbərliyi aradan götürən zərbələr”in bir daha baş verməməsi üçün yeganə yol kimi tammiqyaslı nüvə proqramından yayınmanı nəzərdən keçirəcəyi ehtimal olunur.

– İranla müharibəyə girməzdən əvvəl şübhəsiz ki, buna uzunmüddətli hazırlıq prosesi gedib. Hazırki reallıq yəqin ki, ssenarilərdən biri kimi nəzərdən keçirilib. Müctəba Xamenei kimi daha sərt və güzəştsiz mövqeyə malik bir liderin hakimiyyətə gəlməsi əslində ABŞ-İsrail planının bir hissəsi ola bilərmi?

– Tehranda “sərt və güzəştsiz” bir liderin yüksəlişinin əslində Qərb və İsrail oyununun hesablanmış bir hissəsi olduğuna dair güclü strateji arqument mövcuddur. Mülayim mövqeyə malik şəxsləri aradan qaldırmaq və sərt, sülaləvi keçidə məcbur etməklə, ABŞ və İsrail İran hökumətini mürəkkəb teokratiya əvəzinə qanunsuz hərbi diktatura kimi daha asanlıqla təqdim edə bilərlər. Bu “şeytanlaşdırma” beynəlxalq auditoriya üçün məsələni sadələşdirir. Və daha praqmatik İran rəhbərliyinə qarşı yaradılması çətin olan uzunmüddətli blokadaları və ya “rejim dəyişikliyi” səylərini əsaslandırır.

– ABŞ və İsrail “istəyimiz İranı zəiflətməkdən ibarət idi və buna nail olduq” deyib müharibəni dayandıra bilərlərmi?

– ABŞ və İsrail əsas nüvə obyektlərini məhv etdikdən sonra nəzəri olaraq “qələbə elan edə” bilsələr də, müharibədən təmiz çıxış ehtimalı azdır. Belə böyük bir hərbi təşəbbüsün “batmış dəyəri” uğur sayılan tam siyasi transformasiya tələb edir. Əgər onlar indi dayansalar, geridə hələ də eyni ideoloji çərçivə ilə idarə olunan, lakin artıq itirəcək heç bir şeyi olmayan yaralı və intiqamçı İran qoymuş olarlar. Vaşinqton və Qüdsdəki hazırkı rəhbərlik üçün SEPAH-ın mövcud olduğu müddətdə müharibəni dayandırmaq, siyasi müxalifət tərəfindən strateji uğursuzluq kimi qiymətləndiriləcək və onları sistemin tam çöküşü baş verənə qədər davam etməyə məcbur edəcək.

Gülnar Səlimova
Globalinfo.az
İstanbul

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:166
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 12 Mart 2026 13:08 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see401

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see388

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see317

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see311

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see297

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see287

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see274

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see268

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see267

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see254

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see237

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see236

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see231

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see230

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see229

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see227

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see224

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see217

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see217

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri