İranda hicab qanununun ləğvi: Yeni demokratik mərhələnin başlanğıcı

"1979-cu ilin fevralında İranda baş vermiş İslam İnqilabı ilə Şah rejiminə son qoyuldu və ölkədə İmam Ruhullah Xomeyninin rəhbərliyi altında İran İslam Respublikası elan edildi. Yeni siyasi sistem “vilayəti-fəqih”, yəni ali dini rəhbərin hökmranlığı prinsipi üzərində quruldu. Bu modeldə dövlətin ideoloji və hüquqi təməli din, xüsusilə də şiə məzhəbinin qaydaları ilə müəyyən edildi".

Bu fikirləri Redaktor.az-a İranda məcburi hicab taxmaq qadağasının ləğv edilməsindən bəhs edən politoloq Qəvami Sadıqbəyli bildirdi.

O qeyd etdi ki, inqilabın ilk illərində azadlıq, sosial ədalət və milli müstəqillik şüarları ön planda olsa da, qısa müddət sonra ölkədə siyasi monolitlik, fikir plüralizminin məhdudlaşdırılması, qadınların ictimai azadlıqlarına müdaxilə və dini qaydaların zorakı tətbiqi ilə totalitar sistem formalaşdı:

"İran İslam Respublikasının dörd onillik tarixi ərzində qəbul edilən bir sıra qərarlar beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edib. 1983-cü ildə qəbul edilən məcburi hicab qanunu qadınların geyim azadlığını məhdudlaşdırdı və onları dövlət nəzarətinə tabe etdi, ifadə və toplaşma azadlığı məhdudlaşdırıldı, jurnalistlər, yazıçılar, tələbələr və fəallar müxtəlif bəhanələrlə təqiblərə məruz qaldılar, milli azlıqların hüquqları pozuldu, xüsusilə İran azərbaycanlıları, kürdlər və bəluclar öz ana dillərində təhsil almaq və idarəetmədə təmsil olunmaq imkanından məhrum edildilər. Bu siyasət uzun illər ərzində İran cəmiyyətində narazılıq, gizli müqavimət və sosial parçalanma yaradıb.

XXI əsrin qlobal reallıqlarında xalqların azadlıq anlayışı təkcə siyasi müstəqilliklə məhdudlaşmır, o, insan ləyaqətinin, fərdi seçim azadlığının və mədəni müxtəlifliyin qorunması ilə də bağlıdır. Sosial şəbəkələrin təsiri ilə dünya gəncliyi artıq avtoritar düşüncəni qəbul etmir, azad düşüncə və bərabərlik idealını müdafiə edir. İranda qadınların illərdir “Qadın, Həyat, Azadlıq” şüarı altında apardığı mübarizə də bu qlobal azadlıq dalğasının bir hissəsidir. Bu proses göstərir ki, İran xalqı artıq dini məcburiyyətlərdən çox, vicdan azadlığını və müasir həyat tərzini seçir".

Politoloqun sözlərinə görə, İranın türk əsilli yeni prezidenti Məsud Pezeşkian uzun illərdir cəmiyyətin demokratikləşməsi və insan haqlarının qorunması istiqamətində çıxış edən şəxs kimi tanınır.

"Həkim, alim və siyasətçi olaraq o, həm İslam İnqilabının dəyərlərinə, həm də müasir dünyanın çağırışlarına açıq baxışı ilə seçilir. Onun prezident seçilməsindən sonra hicab qanununun ləğvi barədə Məsləhət Şurasında başlanan müzakirələr İran tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir. Pezeşkianın “inanc zorla deyil, seçimlə olmalıdır” fikri, əslində, iranlı azərbaycanlıların əsrlər boyu daşıdığı tolerantlıq və azad düşüncə fəlsəfəsinin təzahürüdür. Bu qərar yalnız bir qanunun ləğvi deyil, həm də dini məcburiyyət üzərində qurulan dövlət ideologiyasının yumşaldılması deməkdir. İran azərbaycanlıları bu gün keçmişin səhvlərindən nəticə çıxararaq sülh, ədalət və milli kimliyin qorunması uğrunda yeni bir mərhələyə qədəm qoyurlar.

Onların əsas məqsədi İranın demokratik, çoxmillətli və mədəni cəhətdən açıq bir dövlətə çevrilməsidir. Bu dəyişiklik təkcə İran daxilində deyil, həm də Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər. Azərbaycan mənşəli ziyalıların, alimlərin və siyasətçilərin bu prosesdə sivil və intellektual liderlik rolu regionun gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. İranda hicab qanununun ləğvi sadəcə hüquqi qərar deyil, düşüncə azadlığının, cəmiyyətin yenilənməsinin və insan haqlarının qələbəsinin başlanğıcıdır. Bu, həm İran İslam Respublikasının ideoloji çevrəsini dəyişir, həm də qadın azadlığı və milli oyanış baxımından tarixi dönüş nöqtəsi kimi dəyərləndirilir. Azərbaycan əsilli Məsud Pezeşkianın bu prosesdəki rolu isə təkcə İran üçün deyil, bütövlükdə region xalqları üçün yeni ümid rəmzidir", - deyə Qəvami Sadıqbəyli vurğuladı.

Nuriyyə NATİQQIZI