İranı idarə edən 3 adam: Onların hamısı “Sepah”çıdır

Fevralın 28-də ABŞ-İsrail hücumu zamanı atasının öldürülməsindən sonra İslam Respublikasının lideri seçildikdən bəri Müctəba Xamenei ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb. Lakin müharibənin ortasında son qərarları kimin verdiyi ilə bağlı suallar qalsa da, İran siyasi nizamının strukturu dəyişməz olaraq qalır.

"Yeni Sabah" Independent Farsi-yə istinadla xəbər verir ki, rejimin yaşaması indi bir neçə əsas şəxsdən asılıdır: İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandanı, Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri və parlament spikeri. Amma onların hamısı "Sepah" üzvləridir.

Briqada generalı Məhəmməd Baqer Zülqədr "dərin dövlət"in və onun əsl komandanlıq otağının təcəssümüdür. O, Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibidir və ordu, İnqilab Keşikçiləri, kəşfiyyat orqanları və xarici siyasət arasında koordinasiyadan məsuldur.

"Komndanlıq otağı" - müharibə, nüvə proqramı və böhranlara necə cavab vermək kimi böyük qərarların verildiyi yerdir. Zülqədr bu vəzifəyə mart ayında təyin edilib. Bu təyinat sadəcə sadə bir inzibati dəyişiklik deyil, rejimin bu mərhələdə ölkəni idarə etmək üçün təhlükəsizlik təcrübəsinə malik insanları təyin etməyə üstünlük verdiyinin bir əlaməti idi.

Zülqədr siyasətdən deyil, təhlükəsizlik strukturunun dərinliklərindən: İnqilab Keşikçiləri, Bəsic və Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahından gəlmişdi.

"Sepah" zabitinin İranın regiondakı "proxy" qüvvələri şəbəkəsinin dizaynerlərindən biri olduğunu, yəni "Hizbullah"ı və Tehranın digər regional qollarını uzaqdan idarə edən bir şəbəkə olduğunu bildirir.

Məhəmməd Baqer Zülqədr nüvə proqramında və daxili repressiyalarda roluna görə sanksiyalara məruz qalıb. Deyirlər ki, o, son qərar verən deyil, əksinə, bir neçə fərqli mərkəz arasında güc koordinatorudur - liderin yoxluğunda daha da vacib hala gələn bir rol.

Əhməd Vəhidi İslam Republikası təhlükəsizlik doktrinasının mahiyyətini təmsil edir: həm daxildə, həm də xaricdə güc vasitəsilə müdafiə. Onun adı uzun müddətdir ki, İİKK-nın xarici qolu olan Qüds Qüvvələri ilə əlaqələndirilir.

Beynəlxalq hesabatlarda Vəhidinin 1990-cı illərdən bəri xarici əməliyyatlarda iştirakı da qeyd olunur və buna görə də o, İnterpolun Qırmızı Bildiriş siyahısındadır.

ABŞ və Avropa Birliyi 2022-ci ildə İranda daxili etirazların yatırılmasındakı roluna görə, o cümlədən internetin bağlanmasını əlaqələndirmək və etirazçılara qarşı güc tətbiq etmək ittihamları ilə ona yenidən sanksiyalar tətbiq edib.

Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, Vəhidi daha böyük bir tendensiyanın bir hissəsini təmsil edir: hərbi-təhlükəsizlik qurumunun de-fakto güc mərkəzinə doğru irəliləməsi, xüsusən də hökumət mövcudluq təhlükəsi hiss etdikdə. General Vəhidi sadəcə hərbi komandir deyil, həm də rejimin yaşamasının keçmişdə daha çox təsirə malik olan ruhani hakimiyyətinin yolunda deyil, tam təhlükəsizlik nəzarətində olduğuna inamın simvoludur.

Parlament sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf fərqli bir təmsilçidir. O, təhlükəsizliklə siyasət arasında əlaqə hesab olunur. Qalibaf müharibənin əvvəlində Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Əli Laricaninin öldürülməsindən sonra birdən-birə əvvəlkindən daha çox diqqəti cəlb edib.

Laricani parlament xadimi, İnqilab Keşikçilərinin üzvü və eyni zamanda nəzəriyyəçi idi. Qalibaf bu üç xüsusiyyətinə görə ona bənzəyir və digərlərinə nisbətən daha praqmatik bir xadim hesab olunur.

Onun karyerası İnqilab Keşikçilərində başlayıb və onun hava qüvvələrinin komandanı olub. Daha sonra təhlükəsizlik qüvvələrinin baş komandanı, daha sonra Tehran meri və nəhayət parlamentin spikeri vəzifələrinə yüksəlib. Bu karyera yolu yalnız məsuliyyətlərin müxtəlifliyini deyil, həm də İranda aydın bir nümunəni əks etdirir.