İranın nüvə proqramını Pəhləvi dövründə ABŞ maliyyələşdirib İnanılmaz fakt

“ABŞ bu yaxınlarda təhlükəsizlik strategiyasında dəyişikliklər etdiyini bildirdi. ABŞ-ın yeni təhlükəsizlik yanaşmasına görə, Asiya-Sakit okean regionuna daha böyük önəm verilir.

Prezident Donald Tramp Amerikanın artıq dünyada jandarm rolunu oynamayacağını açıqladı. Bu, Suriya regionunun artıq prioritet olmadığını göstərir. Bundan əlavə, Yaxın Şərqdəki problemlər indən belə ABŞ-ın perspektivindən qiymətləndiriləcək. Buna görə də Amerika Yaxın Şərqdən çəkilmək istəyir”.

Bu sözləri Globalinfo.az-a danışan beynəlxalq münasibətlər üzrə türkiyəli ekspert İsmail Cingöz deyib.

O qeyd edib ki, ABŞ-ın Yaxın Şərqdən çəkilməsinin onun öz təhlükəsizlik anlayışına və münasibətlərinə uyğun olaraq baş verməsi nəzərdə tutulur. Çünki yeni dünya nizamı qurulduqca Asiya-Sakit okean, Arktika və Qrenlandiya bölgəsi kimi ərazilər Amerika üçün daha prioritet hala gəlib.

Ekspertin sözlərinə görə, İsrail və yəhudi diasporu daxilində belə bir fikir yarandı ki, əgər ABŞ Yaxın Şərqdən çıxsa, İsrailin təhlükəsizliyi təhlükə altında olacaq:

“ABŞ-ın Yaxın Şərqdən çıxmasının qarşısını almaq üçün İranın nüvə proqramını dayandırmaq təşəbbüsü nəzərdən keçirildi. İsraillə yanaşı, Amerikadakı yəhudi diasporu ilə İran arasında toqquşmalar nəticəsində iyun ayında İrana qarşı bombardman kampaniyasını əhatə edən, ABŞ-ın faktiki olaraq iştirak etdiyi 12 günlük müharibə baş verdi. ABŞ beynəlxalq ictimaiyyəti İranın nüvə silahlarının region və İsrail üçün təhlükə yaratdığına inandırmağa çalışır, lakin o, artıq etibarını itirib. Çünki İraqın işğalında və Əfqanıstandakı hadisələrdə göstərdiyi səbəblərin hamısı yalan çıxdı.

Bundan əlavə, 1979-cu ildən əvvəl, Şah Rza Pəhləvi dövründə ABŞ-ın İranı nüvə silahları hazırlamaq üçün texniki dəstək, avadanlıq və texnologiya ilə təmin etdiyini unutmaq olmaz. 1979-cu ildə Xomeyni nüvə silahlarının İslam dininə uyğun olmadığını bəyan etdi və proqramdan imtina etdi. Başqa sözlə, ABŞ-ın 1979-cu ildən əvvəl İranı nüvə silahları hazırlamaqda dəstəkləməsi və indi İranın nüvə silahına sahib olduğu iddiasına əsaslanaraq hücum və müharibə ilə təhdid etməsi Amerika siyasətindəki ziddiyyətləri və dəyişiklikləri göstərir”.

İsmail Cingöz

Siyasi şərhçi, həmçinin, qeyd edib ki, ABŞ çox çətin iqtisadi vəziyyətdədir:

“İyun ayında İrana qarşı bombardman kampaniyası zamanı ABŞ B-2 qırıcı təyyarələrinin İranı bombalayıb geri döndüyünü açıqladı. Lakin sonradan yeni müharibə baş verərsə, bunun böyük xərclərə səbəb olacağı açıqladı. Bundan əlavə, ABŞ ilə İran arasında birbaşa müharibə başlasa, İsrail də ABŞ-ın tərəfindən ona daxil olacaq. Bununla yanaşı, Yaxın Şərqdə İranın dəstəklədiyi proksi qüvvələrin ABŞ bazalarına və İsrail səfirliklərinə hibrid hücumlar həyata keçirə biləcəyi proqnozlaşdırılır.

Amma ən əsası, dünyanın enerji sektoru Fars körfəzindən qaynaqlanan böhranla üzləşə bilər. Fars körfəzi bu gün dünya enerji sektorunun ən vacib bölgələrindən biridir və ticarət Hörmüz boğazı vasitəsilə həyata keçirilir. İran hər an Hörmüz boğazını bağlaya biləcəyi ilə hədələyir. Hörmüz boğazı bağlanarsa, qlobal enerji böhranı baş verəcək və neftin qiyməti xeyli artacaq. Təbii qazın qiyməti də yüksələcək. Bu da bütün dünyanın ABŞ-a və İsrailə qarşı mənfi reaksiyasına səbəb olacaq. Neft və təbii qazın qiymətlərinin artması hazırda sanksiya altında olan Rusiya üçün faydalı olacaq. Ən vacib enerji ixracatçılarından biri olan Rusiya beş illik Ukrayna-Rusiya müharibəsi və sanksiyalardan sonra iqtisadi canlanma yaşayacaq. Bu isə Amerikanın istəmədiyi bir ssenaridir”.

İ.Cingöz deyib ki, buna görə də, İsrail və Amerikanın nüvə səbəbləri ilə İrana hücum etmə ehtimalı gündən-günə azalır:

“Xüsusilə, Amerikanın Yaxın Şərqdəki müttəfiqləri, əsasən də ərəb ölkələri və Körfəzi ölkələri onu İrana qarşı hücumdan yayındırmağa çalışır. Başqa sözlə, Amerika Yaxın Şərqdəki müttəfiqlərini özündən uzaqlaşdırmaqla qarşılaşa bilər. Buna görə də, yaxın gələcəkdə İran-Amerika müharibəsi və ya Amerikanın da iştirak etdiyi İsrail-İran müharibəsi ehtimalı olduqca zəifdir. Müharibə baş versə belə, bu, yalnız hava bombardmanı şəklində olacaq. Çünki nə İsrailin, nə də Amerikanın İranla quru sərhədi yoxdur.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ İranda rejim dəyişikliyinin qaçılmaz olduğunu anlayır və Amerikaya yaxın birinin hakimiyyəti ələ keçirməsi məqsədilə rejimin siyasi kursunu cəzalandırmaq üçün bu cür təhdidlər edir”.

Gülnar Səlimova
Globalinfo.az
İstanbul