“İranla müharibədə ABŞ səhv düşməni seçib“ İsrail mətbuatı

"Bu qarşıdurmanın kökləri Yaxın Şərqdə deyil, daha geniş geosiyasi rəqabətdə, xüsusilə Çin amilində axtarılmalıdır..."

Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Eli Naxt yazır ki, ABŞ cəmiyyətində, xüsusilə demokrat düşərgəsində belə bir fikir yayılıb: guya Vaşinqton İsrailin təsiri ilə İranla müharibəyə cəlb olunub.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "vesty.co" nəşri yazıb.

Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Eli Naxt

Müharibənin arxasındakı əsas səbəb

Müəllif bu yanaşmanı sadələşdirilmiş və yanlış hesab edir. Onun fikrincə, bu münaqişənin əsas səbəbini nə İsraildə, nə də birbaşa İranda axtarmaq lazımdır. Əsas amil daha geniş geosiyasi müstəvidə - Çinin rolundadır. Naxt iddia edir ki, Çin uzun illər ərzində İranın hərbi və nüvə potensialını sistemli şəkildə gücləndirib.

Bu proses yalnız siyasi dəstəkdən ibarət olmayıb, eyni zamanda texnologiyaların ötürülməsi ilə müşayiət olunub. İranın nüvə proqramı üçün vacib komponentlər, o cümlədən uranın zənginləşdirilməsi texnologiyaları və bəzi silah sistemlərinin elementləri məhz bu kanallar vasitəsilə əldə edilib.

İran - geosiyasi alət və qlobal strategiya

Müəllifə görə, İran artıq təkcə milli layihə həyata keçirən dövlət deyil, Çinin strateji təsir alətinə çevrilib. Bu texnologiyaların ABŞ-a qarşı düşmən siyasəti yürüdən rejimə verilməsi isə Vaşinqton üçün daha güclü və təhlükəli rəqib formalaşdırıb.

Naxt qeyd edir ki, İran illərdir antiamerikan siyasət aparır, proksi qüvvələri dəstəkləyir və hətta bəzi iddialarda Donald Trampa qarşı planlarla əlaqələndirilir. Bu baxımdan İran ətrafında baş verənlər müəllifə görə lokal münaqişə deyil. Bu, ABŞ ilə Çin arasında qlobal qarşıdurmanın mühüm hissəsidir. İsrail bu sistemdə mühüm müttəfiq olsa da, prosesin əsas səbəbi kimi çıxış etmir.

Enerji amili və qlobal liderlik mübarizəsi

Naxtın yanaşmasına görə, enerji məsələsi də bu qarşıdurmada həlledici rol oynayır. Çin dünyanın ən böyük neft idxalçısıdır və onun iqtisadi sabitliyi xarici enerji mənbələrindən asılıdır. Bu mənbələrin mühüm hissəsi isə İran vasitəsilə təmin olunur, o cümlədən sanksiyalardan yan keçməklə.

Bu səbəbdən İrana təzyiq, əslində, Çinin enerji təhlükəsizliyinə və iqtisadiyyatına zərbə kimi qiymətləndirilir. Müəllif hesab edir ki, ABŞ-ın addımları təsadüfi və ya məcburi deyil, düşünülmüş strategiyanın tərkib hissəsidir. Məqsəd Çinin hərbi-iqtisadi yüksəlişini məhdudlaşdırmaqdır.

Yekunda Naxt belə nəticəyə gəlir ki, bu münaqişə nə İsrail uğrundadır, nə də sadəcə İrana qarşı yönəlib. Bu, qlobal liderlik uğrunda mübarizədir. Bu mübarizədə İran alət, Yaxın Şərq meydan, Çin isə əsas hədəf kimi çıxış edir.