İrəvan Moskva ilə körpüləri yandırmaq istəmir

Paşinyan Moskva ilə münasibətlərdə yeni səhifə açacaqmı?

Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı­nın (ŞƏT) Bişkek şəhərində baş tutan tədbirlərində iştirakı çərçivəsində dünən Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşüb. 

Qeyd edək ki, bu görüş çoxdan gözlə­nilirdi. Çünki Ermənistan–Rusiya münasi­bətləri son aylarda asan olmayan mərhələ­dən keçir. Ermənistan hökuməti Avropa İttifaqı, bütövlükdə Qərblə əməkdaşlığa hər nə qədər can atsa da Rusiya ilə münasi­bətləri də birdəfəlik kəsmək, necə deyərlər körpüləti tamamilə yandırmaq istəmir. Ha­zırda daha çox Rusiya tərəfi münasibətlərə aydınlıq gətirilməsinə çalışır.

Görüşdən öncə verilən açıqlamalar da bunu təsdiqləyirdi. Məsələn, Rusiyada dövlət hakimiyyətinin rəsmi iyerarxiya­sında dördüncü şəxs olan Dövlət Duma­sının sədri Vyaçeslav Volodin ötən həftə “Rossiya 24” telekanalına müsahibəsində bildirmişdi ki, Avropa İttifaqına (Aİ) üzv­lük məqsədi olduğu halda, Avrasiya İqti­sadi İttifaqının (Aİİ) imkanlarından isti­fadə etmək riyakar və ədalətsiz addımdır. Volodin Ermənistanın Aİ-yə üzv olmaq niyyətlərinə toxunaraq qeyd etmişdi ki, bu, suveren dövlətin öz inkişaf istiqamə­tini seçmək hüququdur. O, müsahibəsinin davamında demişdi: “Ermənistanın ikili siyasət yürütməməsi arzuolunandır. Çün­ki Ermənistanda Avropa İttifaqına üzvlük niyyətləri ilə bağlı qanun qəbul edilirsə, onda nə üçün Aİİ-nin imkanlarından isti­fadə edirlər? Nə üçün onun iştirakçılarını aldadırlar? Bu, riyakarlıqdır, bu, düzgün deyil. Açıq şəkildə deyin: Aİ-yə gedirik. Gedin! O halda burada güzəştlər əldə et­məyə ehtiyac yoxdur”.

Dövlət Dumasının sədri qeyd etmişdi ki, Ermənistanın istehsal etdiyi məhsulla­rın təxminən 90 faizini Rusiya alır: “Biz həmin kənd təsərrüfatı məhsullarını digər ölkələrdən də ala bilərik. Hamı öz mey­və-tərəvəz məhsullarını bizim ölkədə sat­maq istəyir. Lakin Ermənistanın Aİİ üzvü olan dövlət kimi burada güzəştləri var. Bu, dürüstlük və ləyaqət məsələsidir”. Volodinin fikrincə, bu məsələdə V.Puti­nin sözlərini təkrarlamaq olar: referen­dum keçirin, qərar qəbul edin, mövqe­yinizi müəyyənləşdirin və öz yolunuzla gedin.

Görüşdən öncə Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirmişdi ki, V.Putin Bişkekdə N.Paşinyanla görüş zamanı Ermənistanın Aİ-yə qoşulmaq istəyini müzakirə etmək fürsətindən is­tifadə edəcək. Peskovun sözlərinə görə, hər bir yüksək səviyyəli təmas əhəmiy­yətlidir və Rusiya Prezidenti bu görüşdə Moskvanın mövqeyini və arqumentlərini bir daha Ermənistan tərəfinə çatdıracaq. Kremlin sözçüsü eyni zamanda, Ermə­nistanın gələcək taleyi ilə bağlı qərarı məhz erməni xalqının özünün verməli ol­duğunu vurğulamışdı. “Biz ermənilərdən daha çox erməni ola bilmərik. Əlbəttə, öz taleləri ilə bağlı qərarı ermənilər özləri verəcəklər”, – deyə Peskov bildirmişdi. Onun sözlərinə görə, Rusiya Ermənista­nın gələcək siyasi kursunun müəyyənləş­dirilməsi ilə bağlı referendum keçirilmə­sini təklif edir. Peskov qeyd etmişdi ki, Aİİ-yə üzv dövlətlərin rəhbərlərinin bu yaxınlarda Astanada keçirilən sammitdə qəbul etdikləri bəyanatda da analoji təklif yer alıb. “Bütün bunlar haqqında söhbət gedəcək”, – deyə Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi vurğulamışdı.

* * *

Bununla belə, qeyd etdiyimiz kimi, rəsmi İrəvan Moskva ilə münasibətləri qaydaya salmağa çalışır. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın dünən ölkənin İctimai Televiziyasına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər də bundan xəbər verir. Mirzoyan bildirib ki, Ermənistan–Rusiya münasibətlərinin sağlamlaşdırılmasına və qarşılıqlı ma­raqlara hörmət prinsipi əsasında əvvəl­ki məcraya qaytarılmasına ehtiyac var. Onun sözlərinə görə, İrəvan Moskvanın Ermənistanın müstəqil qərarlar qəbul etmək hüququna daha böyük anlayış və maraqla yanaşmasını istəyir. “Biz hesab edirik ki, rusiyalı tərəfdaşlar bizim öz qərarlarımızı qəbul etmək hüququmuza daha böyük maraqla yanaşmalıdırlar”, – deyə Ermənistan XİN rəhbəri bildirib.

Mirzoyan eyni zamanda, ölkəsinin Rusiya ilə münasibətlərdə gərginliyin artırılmasında maraqlı olmadığını vur­ğulayıb. O qeyd edib ki, Ermənistan Rusiya ilə əlaqələrin xarakterinə hələ də müsbət yanaşır və iki ölkəni birləşdirən dostluq münasibətlərinin mövcudluğuna inanmaqda davam edir. “Biz vəziyyə­ti gərginləşdirmək istəmirik və Ermə­nistanla Rusiyanın dostluq əlaqələri ilə bağlı mövqeyimizi qoruyuruq”, – deyə xarici siyasət idarəsinin rəhbəri bildirib. Ermənistan hökumətinin yeni proqramın­da Rusiyanın strateji tərəfdaş kimi qeyd olunmaması məsələsinə də toxunan Mir­zoyan bunun iki ölkə arasındakı müna­sibətlərin mahiyyətinin dəyişməsi anla­mına gəlmədiyini bildirib. Nazir diqqəti Ermənistanla Rusiya arasında mövcud olan digər hüquqi öhdəliklərə yönəldib. “Bizim elə razılaşmalarımız var ki, onlar bizi müttəfiq edir. Bu isə strateji tərəfdaş olmaqdan daha artıqdır”, – deyə Mirzo­yan vurğulayıb. Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı gələcək mövqeyinə gəlincə, Mirzoyan ölkəsinin təşkilatda dondurulmuş üzvlü­yünün bərpa ediləcəyinə dair perspektiv görmədiyini bildirib. Bununla belə, o, Ermənistanın Rusiya ilə ikitərəfli müna­sibətlər çərçivəsində kifayət qədər geniş öhdəliklərinin olduğunu xatırladıb. Nazi­rin sözlərinə görə, Ermənistanla Rusiya arasında qüvvədə olan ikitərəfli müqa­vilələr və öhdəliklər iki ölkəni müttəfiq münasibətləri ilə bağlayır. Bu öhdəliklər müdafiə sahəsini də əhatə edir: “Rusiya ilə bizim ikitərəfli müqavilələrimiz və öhdəliklərimiz var və bunlar bizi müdafiə sahəsində də müttəfiq edir”.

Paşinyanın “ŞƏT plyus” formatın­da dünən Bişkekdə keçirilən görüşdəki çıxışını da bu xəttin davamı saymaq olar. Ermənistan hökumətinin başçısı çıxışın­da Rusiya ilə münasibətlərin gələcəyinə dair məsələyə də toxunaraq, V.Putinlə görüşündə iki ölkə arasında əlaqələrin gələcək inkişaf strategiyasının müzakirə olunacağını bildirib. “Bu gün mən Rusi­ya Prezidenti hörmətli Vladimir Putinlə görüşəcəyəm. Biz münasibətlərimizin gələcək inkişaf strategiyasını müzakirə edəcəyik”, – deyə Paşinyan sammitdə çıxışı zamanı bildirmişdi. Ermənistan Baş naziri bununla yanaşı, Hindistan və İranla münasibətlərə də toxunub. O qeyd edib ki, bu iki ölkə ilə Ermənistan arasın­dakı əlaqələr faktiki olaraq strateji xarak­ter daşıyır.

Politoloq Ramiyə Məmmədova XQ-yə açıqlamasında bildirdi ki, Paşin­yanın Rusiya ilə münasibətlərin “gələ­cək inkişaf strategiyasından” danışması diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, son dövrlərdə İrəvanın xarici siyasətində Qərblə yaxınlaşma meylləri daha qabarıq şəkildə özünü göstərsə də, Ermənistan rəhbərliyi Rusiya ilə əlaqələrin tamamilə arxa plana keçirilməsinin mümkün olma­dığını nümayiş etdirir: “Bu baxımdan, Putinlə görüşün gündəliyində ikitərəfli münasibətlərin gələcək istiqamətinin ay­rıca müzakirə olunması təsadüfi görün­mür. Eyni zamanda, Paşinyanın Hindis­tan və İranla münasibətləri “faktiki olaraq strateji” xarakterli əlaqələr kimi təqdim etməsi Ermənistanın xarici siyasətdə bir neçə istiqaməti paralel şəkildə saxlamaq niyyətini də göstərir. İrəvan Qərblə mü­nasibətlərini genişləndirir, Hindistan və İranla əlaqələrini xüsusi əhəmiyyət da­şıyan tərəfdaşlıq səviyyəsinə çıxarmağa çalışır, lakin Rusiya ilə mövcud münasi­bətlərin də birdəfəlik kəsilməsinə getmir. Bu mənzərədə Bişkek görüşü Ermənis­tan–Rusiya münasibətlərinin gələcəyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır”.

Ekspert bu fikirdədir ki, bir müddət əvvəl tərəflər arasında siyasi dialoqda yaranmış soyuqluq fonunda Paşinyanın Putinlə görüşdə münasibətlərin inkişaf strategiyasını müzakirə edəcəyini açıq şəkildə bildirməsi, ən azı, İrəvanın Mosk­va ilə əlaqələrin tamamilə sıradan çıxma­sında maraqlı olmadığını göstərən mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.

Səxavət HƏMİD
XQ