İrəvan Moskvadan uzaqlaşır: Paşinyanın Qazaxıstan səfərinin detalları

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Qazaxıstana səfəri çərçivəsində iki ölkə arasında bir sıra müqavilələr imzalanıb.

Qazaxıstan və Ermənistan Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ), Gömrük İttifaqı, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında müttəfiq olsalar da əslində, bu dövlətlərin siyasi müstəvidə münasibətləri normal olmayıb. Bunun da səbəbi Qazaxıstanın uzun illər Ermənistanın işğalına görə Azərbaycanın haqlı mövqeyini müdafiə etməsi ilə bağlı olub. 

Aİİ çərçivəsində aparılan ticarət əməliyyatları zamanı tarif güzəştlərinin tətbiqi ilə əlaqədar tərəflər daha çox iqtisadi əməkdaşlığa üstünlük veriblər. Lakin Qazaxıstanla Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsi yüksək olmayıb. 2024-cü ildə iki ölkə bu ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 82,9 milyon dollar təşkil edib. 2025-ci ilin 8 ayı ərzində bu göstərici 35,4 milyon dollar olub. 

Nikol Paşinyanın Astanaya rəsmi səfəri və imzalanan müqavilələr Qazaxıstan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi şərh olunur. Yəni Azərbaycanla-Ermənistan arasında sülh prosesində irəliləyişin əldə olunması və kommunikasiyaların açılmasına dair razılaşmalar Astananın İrəvanla əlaqələrində ciddi dönüş yarada bilər.

Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin Baş nazir Paşinyanı ölkəsinə dəvət etməsi də son zamanlar Qazaxıstan taxılının Azərbaycan üzərindən Ermənistana tranzitindən sonra yaranmış vəziyyətlə bağlıdır. Bu baxımdan, Qazaxıstanla Ermənistan arasında kənd təsərrüfatı məhsulları ticarəti sahəsində əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumunun imzalanması diqqəti cəlb edir.

Çox güman bu razılaşmadan sonra Qazaxıstan taxılının, o cümlədən ərzaq buğdasının Azərbaycan və Gürcüstandan keçməklə dəmir yolu ilə Ermənistana növbəti tədarükü baş verəcək. Ancaq Qazaxıstanın iqtisadiyat naziri Serik Jumanqarinin açıqlması göstərir ki, rəsmi Astana Ermənistana daha çox gələcək tranzit ölkə və logistika mərkəzi kimi maraq göstərir. 

O bildirib ki, Qazaxıstan Ermənistan vasitəsilə Türkiyəyə yeni ticarət yolu aça bilər. Onun sözlərinə görə, Ermənistan ərazisindən keçən marşrut Astananın Türkiyə limanlarına birbaşa çıxışını təmin edəcək.

“Hazırda biz Azərbaycandan keçərək Gürcüstanın Qara dəniz limanlarına gedirik. Yeni marşrut isə bizə Naxçıvana, oradan isə birbaşa Türkiyəyə, dəniz limanlarına çatmağa imkan verəcək”, - deyə nazir əlavə edib.

Qeyd edək ki, Qazaxıstanın xeyli müddətdir Zəngəzur dəhlizinin açılmasına maraq göstərir. Prezident Tokayevin 2024-cü ilin aprel ayında Ermənistana səfəri də məhz Paşinyanı Zəngəzur dəhlizinə razı salmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin o vaxt Rusiyanın dəhlizə nəzarət etməsini istəməyən Paşinyanın “Sülh kəsişməsi” layihəsinə üstünlük verməsi tərəflər arasında anlaşmanı mümkünsüz etmişdi.

ABŞ-də Donald Trampın prezident seçilməsi və Zəngəzur dəhlizinin Amerika şirkətinin idarəçiliyinə verilməsi təklifindən sonra Paşinyanın mövqeyini dəyişməsi Qazaxıstanın Türkiyəyə və Avropaya çıxışı üçün yeni imkanlar açıb. Qazaxıstanla Ermənistan arasında razılaşma Mərkəzi Asiyanı, Cənubi Qafqazı və Türkiyəni birləşdirən “Orta dəhliz”in reallaşması istiqamətində mühüm addım hesab edilə bilər.

Ermənistan Baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan ölkəsinin tranzit potensialının çox böyük olduğunu və iqtisadi subyektlərin bundan istifadə etməsinin vacibliyini deyib:

“Bu gün logistika xərcləri beynəlxalq ticarətdə əhəmiyyətli rol oynayır. Bu mənada Qazaxıstanla birlikdə logistika qərarlarının axtarılması mühüm imkanlar açır”.

Mher Qriqoryanın açıqlaması Tokayev-Paşinyan görüşündə Qazaxıstan məhsullarının “Tramp marşrutu” vasitəsilə tranziti məsələsinin xüsusi yer tutduğunu deməyə əsas verir. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin