İsrailin Baş naziri Bakıda niyə 5 gün qalacaq?

İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun Bakıya mayın 7-də gələcəyi gözlənilir.

Səfər mayın 11-dək davam edəcək.

Beş gün bu səviyyəli rəsmi səfərlər üçün görünməmiş bir müddətdir və adətən maksimum iki günlə məhdudlaşır. Bu, artıq İsrailin baş nazirinin səfərini əhəmiyyətli edir. Amma bu halda vacib olan onun müddəti deyil, məzmunu və kontekstidir.

Netanyahunun Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə əsas görüşü mayın 8-nə planlaşdırılıb. Prezident İlham Əliyev mayın 9-da İkinci Dünya Müharibəsində Qələbənin 80-ci ildönümü ilə bağlı şənliklərdə iştirak etmək üçün Moskvaya uçacaq. Beləliklə, Netanyahu ilə tam hüquqlu danışıqlar üçün məhdud vaxt ayrılıb.

Bəs onda niyə İsrailin baş naziri daha üç gün Azərbaycanda qalır?
Cavab Azərbaycanın getdikcə Şərqlə Qərb arasında, müsəlman və yəhudi dünyası arasında qurduğu siyasi arxitekturadadır.

Netanyahu 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-la müharibə başlayandan bəri müsəlman ölkəsinə səfər edən ilk İsrail lideri olacaq. Həm də təkcə bir ölkəyə deyil, islam dünyasında İsrail Dövləti ilə sabit strateji əlaqələr saxlayan yeganə dövlət olan Azərbaycana. Bundan başqa, İsrail təhlükəsizlik, texnologiya və enerji məsələlərində Azərbaycanın əsas tərəfdaşlarından biridir.

İsrailli analitiklər Aleks Qrinberq və Cozef Epşteyn Newsweek jurnalında yazıblar:

“Müharibə lideri yalnız ekstremal hallarda ölkəni tərk edə bilər və [Netanyahunun] Azərbaycana səfəri məhz belə bir haldır”.

Netanyahu Türkiyə hava məkanı vasitəsilə hökumətə məxsus Kanaf Sion (“Sion Qanadı”) təyyarəsi ilə gələcək. Cəmi altı ay əvvəl, 2024-cü ilin noyabrında həmin Türkiyə İsrail prezidenti İsaak Hersoqun Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammitinə səfərini əngəlləyərək, onun təyyarəsini buraxmamışdı. Bu gün yol açıqdır və bu, müşahidəçilərin fikrincə, Bakının iştirak etdiyi mühüm dəyişikliyə dəlalət edir.

Ankara ilə Qüds arasında davam edən qarşıdurma fonunda Azərbaycan yenidən vasitəçi kimi unikal rola malikdir. Bir neçə həftə əvvəl Bakıda İsrail və Türkiyə xüsusi xidmət orqanlarının nümayəndələri arasında qapalı texniki danışıqlar aparılıb. Suriyada iki ölkənin orduları arasında baş verə biləcək insidentlərin qarşısının alınması mexanizmi müzakirə edilib. İsrail nümayəndə heyəti Türkiyənin hava məkanından yan keçərək Bakıya gəlmişdi. Netanyahunun təyyarəsi bu gün uçuşa icazə alıb. Tərəqqi göz qabağındadır.

Güman etmək olar ki, Bakıda keçiriləcək danışıqların əsas mövzularından biri də İsrail-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması olacaq. Burada Azərbaycan yenidən hadisələrin mərkəzindədir. Ankaranın müttəfiqi və eyni zamanda İsrailin strateji tərəfdaşı statusu Azərbaycanı unikal dialoq platformasına çevirir. Bakı artıq 2016 və 2021-ci illərdə Türkiyə-İsrail münasibətlərində istiləşmə təşəbbüsü ilə vasitəçi kimi çıxış edib. Yaxın Şərqin yeni təlatümləri kontekstində Azərbaycanın rolu ancaq artır.

Ancaq bu, hamısı deyil.

Benyamin Netanyahunun Bakıya səfəri yeni nüvə sazişi üzrə ABŞ-İran danışıqları ilə üst-üstə düşür. İran prezidenti Məsud Pezeşkianın Bakıya səfərindən bir neçə gün sonraya təsadüf edir. Beləliklə, Azərbaycan dörd gücün: İsrail, Türkiyə, İran və ABŞ-ın maraqlarının üst-üstə düşdüyü geosiyasi qovşağa çevrilir. Bu da öz növbəsində üçbucaqlı tərəfdaşlığın – ABŞ-İsrail-Azərbaycanın yaradılmasının mümkünlüyü barədə şayiələrin yaranmasına kömək edir. Analitiklərin fikrincə, İsrail artıq bu təşəbbüsdə Vaşinqton və Bakı arasında vasitəçi kimi çıxış edir.

Bu arada Suriyada Dəməşqin mövqeyinin mümkün transformasiyasını göstərən hadisələr baş verir. Newsweek jurnalının mənbələrinə görə, Suriya lideri əl-Şaraa amerikalılara eyham vurub ki, o, İsrailin ölkənin cənubundakı əməliyyatlarını dayandırmaq və Suriyanın ərazi bütövlüyünün bərpası üçün təminat vermək şərti ilə “İbrahim razılaşmalarına” qoşulmağı düşünməyə hazırdır. Mütəxəssislərin fikrincə, bu cür siqnallar Türkiyənin dəstəyi, Ankara ilə Qüdsü birləşdirən Azərbaycanın iştirakı olmadan çətin ki, verilə bilərdi.

Nəhayət, dövlət səfəri çərçivəsində baş nazir Netanyahunun Azərbaycanın yəhudi icması ilə görüşü və Bakıda Şabat keçirməsi nəzərdə tutulur. İsrailin İslam dünyasında təcrid olunduğunu nəzərə alsaq, bu simvolik jest xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, İsrailin baş nazirinin Azərbaycana beş günlük dövlət səfəri sadəcə olaraq diplomatik formallıq deyil. Bu, regionun strateji oriyentasiyasına işarədir. Ola bilsin ki, Azərbaycanın təklif etdiyi diplomatik platformadan istifadə edərək Yaxın Şərqdə oyun qaydalarını yenidən yazmaq cəhdidir.

Paylaş