İtinizə bu 7 sözü deməyin

İtin tərbiyəsi səbir tələb edir. Xüsusilə evə yeni küçüyün gəlməsi ilə yerdə yaranan ləkələr, gəmirilmiş ayaqqabılar, davamlı hürmə və qonaqların üstünə tullanmaq sahibini əsəbiləşdirə bilər. Lakin mütəxəssislərin fikrincə, qışqırmaq iti düzgün davranmağa öyrətməyin yaxşı üsulu deyil.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, peşəkar kinoloqlar itə hansı söz və ifadələri qışqırmamağın daha doğru olduğunu və onları hansı əmrlərlə əvəz etməyin mümkünlüyünü izah ediblər.

İtə niyə qışqırmaq olmaz?

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, yalnız deyilən söz deyil, səs tonu da böyük əhəmiyyət daşıyır. İtlər insan dilini bizim anladığımız şəkildə başa düşmürlər. Müəyyən sözlərin mənasını təkrar və yaranan assosiasiyalar vasitəsilə öyrənirlər. Buna görə sahibinin daim əsəbi və hədələyici tonda işlətdiyi söz it üçün xoşagəlməz vəziyyətlə əlaqələndirilə bilər.

İtlərin davranışını araşdıran Şona Baskett xüsusilə heyvanın adına diqqət çəkir. Əgər sahib itinin adını hər dəfə əsəbi şəkildə qışqırırsa, zamanla heyvan öz adını belə cəza ilə əlaqələndirə bilər.

İtə qışqırmamağınız tövsiyə edilən 7 söz və ifadə

Mütəxəssislər tez-tez işlədilən bu söz və ifadələri sərt şəkildə qışqırmaqdan çəkinməyi məsləhət görürlər:

İtin adı.

“Pis it"!

“Nə etmisən"?

“Düş"!

“Yox"!

“Dayan"!

“Bəsdir"! və ya “Kifayətdir"!

Problem əksər hallarda sözlərin özündə deyil. Əsas məsələ onların hansı tonda və hansı vəziyyətdə işlədilməsidir. Məsələn, “yox” it tərbiyəsində geniş istifadə olunur. Lakin təlimçi Molli Cespermenin sözlərinə görə, bu söz heyvana sahibinin konkret olaraq nə istədiyini izah etmir. Tutaq ki, it divanın üstünə çıxıb və sahibi “Yox!” deyə qışqırır. İnsan bunun “divandan düş” mənasına gəldiyini anlayır. İt üçün isə bu məna heç də aydın olmaya bilər. Bu səbəbdən ümumi qadağadan daha çox konkret və əvvəldən öyrədilmiş əmr vermək faydalıdır.

İti əvvəl etdiyi hərəkətə görə sonradan danlamaq düzgün deyil

Yayılmış səhvlərdən biri də itin arzuolunmaz hərəkətindən müəyyən vaxt keçdikdən sonra onu danlamaqdır. Məsələn, sahibi evə gəlir, zədələnmiş əşyanı görür və iti həmin əşyanın yanına gətirib “Nə etmisən?" deyə soruşur. Şona Baskett bildirir ki, hadisədən xeyli sonra edilən danlaq itin hansı hərəkətinə görə cəzalandırıldığını anlamasına kömək etmir.

Heyvan sahibinin qəzəbini daha əvvəl etdiyi hərəkətlə əlaqələndirməyə bilər. Belə cəza davranışı düzəltmək əvəzinə sahibinin reaksiyası ilə bağlı qorxu və mənfi assosiasiya yarada bilər.

Qışqırmaq əvəzinə nə etmək lazımdır?

Peşəkar təlimçilər arzuolunmaz davranışı sadəcə qadağan etməyi deyil, itə nə etməli olduğunu göstərməyi tövsiyə edirlər. Daim “yox”, “dayan” və ya “bəsdir” demək əvəzinə vəziyyətə uyğun qısa və konkret əmrlərdən istifadə etmək olar.

Məsələn, “Otur”, “Yerinə”, “Toxunma”, “Ver”, “Yanıma gəl” kimi itin artıq öyrəndiyi əmrlər daha təsirli ola bilər. İt əmri düzgün yerinə yetirdikdə onu dərhal mükafatlandırmaq tövsiyə olunur.

Bunun üçün sevdiyi yemək, tərif, oyun və ya başqa müsbət təşviq vasitəsindən istifadə etmək mümkündür. Əsas prinsip budur: it yalnız nəyi etməməli olduğunu deyil, onun əvəzinə nə etməli olduğunu bildikdə daha asan öyrənir.

İti necə düzgün tərbiyə etmək olar?

Ardıcıllıq təlimin ən vacib şərtlərindən biridir. Bu gün qadağan edilən davranış sabah görməzlikdən gəlinirsə, itin qaydaları başa düşməsi çətinləşir. Eyni əmri dəfələrlə təkrarlayaraq səsi tədricən yüksəltmək də məsləhət görülmür. Əks halda it yalnız beşinci dəfə “otur” deyiləndə və ya sahib qışqırmağa başlayanda reaksiya verməyə alışa bilər.

Bunun əvəzinə arzuolunan davranışı müntəzəm məşq etdirmək və müsbət mükafatlandırma ilə möhkəmləndirmək daha məqsədəuyğundur. Sakit, qısa və aydın əmrlər itin sahibinin ondan nə gözlədiyini daha yaxşı başa düşməsinə kömək edir.

İt qulaq asmırsa nə etmək lazımdır?

İlk növbədə səbəbi müəyyənləşdirmək vacibdir. İt əmri tam öyrənməmiş, diqqəti başqa şeyə yönəlmiş və ya həddindən artıq həyəcanlanmış ola bilər. Təlimə sakit, diqqəti yayındıran amillərin az olduğu yerdə başlamaq, aydın əmrlər vermək və düzgün davranışı dərhal mükafatlandırmaq tövsiyə olunur.

Problemli davranış davamlı olarsa, aqressiya və ya güclü qorxu ilə müşayiət edilərsə, peşəkar kinoloqa və ya it davranışı üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssisə müraciət etmək məqsədəuyğundur.