Kainat qanunlarına tabe olmayan planetlər

Bu günə qədər astronomlar Günəş sistemindən kənarda 6 000-dən çox planet kəşf ediblər. Onlardan bəziləri planetlərin əmələ gəlməsi nəzəriyyələrini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.

Oxu.Az xəbər verir ki, "Science Focus" nəşri astronomları heyrətləndirən yeddi planeti təqdim edib.

Ulduzundan çox böyük bir planet

2025-ci ildə astronomlar TOI-6894b planetini kəşf ediblər və bu, planetlərin əmələ gəlməsi haqqında anlayışı alt-üst edib. O, Günəşdən təxminən 5 dəfə kiçik olan qırmızı cırtdan ulduzun ətrafında fırlanır. Lakin TOI-6894b planeti, demək olar ki, Yupiterlə eyni ölçüdədir. Planetlərin əmələ gəlməsi nəzəriyyəsi çox kiçik ulduzların çox böyük planetləri öz ətrafında saxlaya bilməyəcəyini göstərir. Lakin TOI-6894b bu iddianı təkzib edir.

İki Günəş bir yerdə

Süd Yolu qalaktikasındakı ulduzların təxminən 50%-i ikili sistemlərdir. Buradakı ulduzlar bir və ya daha çox planet tərəfindən əhatə oluna bilər. Lakin 2M1510(AB)b planeti sistemdəki hər iki ulduzun ətrafında eyni vaxtda fırlanır. Bu, qəhvəyi cırtdanlar kimi tanınan cütlük həqiqətən nadirdir. İndiyə qədər yalnız bir belə nümunə kəşf edilib. 2M1510(AB)b planetinin qütb orbiti var. Bu isə o deməkdir ki, o, qəhvəyi cırtdanların orbit müstəvisinə 90° bucaq altında fırlanır.

Ölü ulduzun külündən yaranan dünyalar

Astronomlar tərəfindən kəşf edilən ilk ekzoplanetlər PSR B1257+12b, PSR B1257+12c və PSR B1257+12d idi. İlk iki planet 1992-ci ilin yanvar ayında, üçüncüsü isə bir neçə il sonra tapılıb. Hər üç planet "ölü ulduz"un - pulsarın ətrafında fırlanır. Bu, olduqca sürətli fırlanmaya malik neytron ulduzudur. Neytron ulduzları normal, nəhəng ulduzların ölümündən sonra əmələ gələn kiçik, çox sıx cisimlərdir. PSR B1257+12b indiyə qədər kəşf edilmiş ən kiçikkütləli planet olaraq qalır. Hər üç planet nəhəng ulduzun ölümündən sonra kosmosa səpələnmiş materialdan əmələ gəliblər.

"Qaynayan planet"də sapfir yağışı

WASP-121b superisti Yupiterdir, oradakı şərait daha da ekstremaldır. WASP-121b öz ulduzunun ətrafında 24 saatdan bir qədər çox müddətdə fırlanır. Lakin burada gündüz/gecə dövrü yoxdur. Küləyin sürəti saatda 16 000 km-dən çoxdur. Həmçinin, burada dəmir və qiymətli daşların, o cümlədən sapfirlərin yağışı müşahidə oluna bilər.

Ad gününün olmayacağı planet

TOI-4504c planeti öz ulduzunun ətrafında iki dəfə fırlanır. Lakin burada ilin uzunluğu sabit deyil və 2.4%-ə qədər dəyişə bilər. Əgər bu, Yer kürəsində baş versəydi, ilin uzunluğu hər iki istiqamətdə səkkiz gün dəyişə bilərdi. Bu isə o deməkdir ki, dekabrın sonlarında doğulan insanlar üçün ad günlərini hər il qeyd etmək mümkün olmazdı.