“Konstitusiya və Suverenlik İli”ni layiqli şəkildə qeyd etməliyik

Vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu

2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi son 5 ildə qazanılan tarixi qələbələrimizin məntiqi davamıdır

“Ulu Öndərin bilavasitə rəhbərliyi ilə hazırlanmış və 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul olunmuş Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası ölkəmizdə genişmiqyaslı qanunvericilik və institusional islahatların əsasını təşkil etdi. Bu Konstitusiya dövlətimizin müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması, hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğu, vətəndaşlarımızın layiqli həyat səviyyəsinin, dünya ölkələri ilə dostluq və əmin-amanlıq şəraitində əməkdaşlığın təmin edilməsi kimi ali niyyətlərin həyata keçirilməsi üçün mühüm qanunvericilik bazası rolunu oynayıb.”

Bu fikirlər Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ilə bağlı 2024-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamında qeyd edilib. Sərəncamda qeyd edilir ki, müstəqil və suveren dövlətə sahib olmaq, milli-mənəvi dəyərlərə, həmrəylik, humanizm, ədalət və qanunun aliliyi prinsiplərinə əsaslanan inkişaf etmiş cəmiyyət qurmaq yüzillər boyu Azərbaycan xalqının ən böyük arzusu olub. Tarixin müxtəlif mərhələlərində kənar müdaxilələrə, məhrumiyyətlərə baxmayaraq, xalqımız milli kimliyini, mübarizə ruhunu qoruyub saxladı, öz ideallarına həmişə sadiq qaldı və XX əsrin sonlarında dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktında yeni Konstitusiyanın hazırlanması nəzərdə tutulsa da, 1991–1993-cü illərdə hakimiyyətin yarıtmaz fəaliyyəti cəmiyyət həyatının bütün sahələrində kəskin böhrana, ölkədə anarxiyanın yaranmasına gətirib çıxarıb, dövlət idarəçiliyi mexanizmləri formalaşdırılmayıb, qanunçuluğun, vətəndaşların azad, təhlükəsiz yaşamaq hüququnun təmin edilməsi mümkün olmayıb. Yalnız 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıtmış Ümummilli Lider Heydər Əliyevin böyük xilaskarlıq missiyası sayəsində ölkəmizdə cərəyan edən təhlükəli proseslərin qarşısı alındı, ictimai-siyasi sabitlik təmin edildi və müasir dövlət quruculuğu üçün etibarlı zəmin yarandı. Və 1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası qəbul olundu. Konstitusiyanın preambulasında Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması başlıca niyyətlərdən biri kimi bəyan edilir. Lakin Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın 20 faizinin 30 ilə yaxın işğal altında qalması Azərbaycan Respublikasının suveren hüquqlarının həmin ərazilərdə tətbiqinə imkan vermirdi. Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə son qoyulması və ölkəmizin ərazi bütövlüyünün, suverenliyinin bərpa edilməsi Azərbaycan xalqının milli ideyasının əsas məqsədlərindən birinə çevrilərək cəmiyyətimizin bütün resursları bu taleyüklü vəzifənin həllinə yönəldildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın təxribatlarına cavab olaraq başlanmış Vətən müharibəsində tarixi qələbə və 2023-cü il sentyabrın 19–20-də həyata keçirilmiş uğurlu antiterror əməliyyatı nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa edildi, Azərbaycan Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi işğalın aradan qaldırıldığı bütün ərazilərdə bərqərar oldu. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli 294 nömrəli Sərəncamına əsasən, sentyabrın 20-si Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Günü elan edildi. Bu gün Azərbaycan Respublikası xalqımızın milli maraqlarını rəhbər tutaraq, yeni reallıqlar şəraitində müstəqil siyasətini daha cəsarətlə, prinsipiallıqla davam etdirir, Konstitusiyanın tələblərinə və öz suveren hüquqlarına əsaslanaraq, qarşıda duran strateji hədəflərə doğru inamla irəliləyir. Sərəncamda o da qeyd edilirdi ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası Azərbaycan Respublikasında 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ilə bağlı tədbirlər planına dair təkliflərini bir ay müddətində hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etməlidir. Fevralın 11-də isə Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasında 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ilə bağlı Tədbirlər Planının təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı. 

Yubiley tədbirləri ilə bağlı “Şərq”ə danışan Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun prezidenti, hüquq müdafiəçisi Əliməmməd Nuriyev qeyd etdi ki, 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi son 5 ildə qazanılan tarixi qələbələrimizin məntiqi davamıdır: 

- Ərazi bütövlüyümüz, suverenliyimiz tam bərpa olunub, 2025-ci il Konstitusiyamızın qəbul edilməsinin 30-cu və Vətən müharibəsində qələbəmizin 5-ci ildönümüdür. Dövlətimiz və xalqımızın bu bayramı təntənə ilə qeyd etməyə haqqı çatır. Tədbirlər Planı çox geniş, əhatəlidir. Hər bir detal nəzərə alınıb. Sərəncamın 1-ci hissəsi ilə təsdiq edilən Tədbirlər Planında nəzərdə tutulmuş tədbirlərin əlaqələndirilməsini və icrasına nəzarəti Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası həyata keçirəcək. Eyni zamanda, Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Suverenliyi Gününün və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının qəbulunun 30 illiyinin geniş qeyd olunması, bununla əlaqədar yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulub. Əlaqədar qurumların hamısı, o cümlədən Milli Məclis, Konstitusiya Məhkəməsi, Ali Məhkəmə, Baş Prokurorluq, İnsan hüquqları üzrə müvəkkil institutu – Ombudsman Aparatı bu məsələlərin həllini həyata keçirməlidir. Tədbirlər Planında “Ümummilli Lider Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycan Konstitusiyasının müəllifidir” mövzusunda silsilə tədbirlərin keçirilməsi aidiyyəti dövlət orqanlarına tövsiyə olunur. “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş forumların, konfransların, simpoziumların, “dəyirmi masa”ların, seminarların, müsabiqələrin, müxtəlif mədəni-kütləvi tədbirlərin təşkili, vətənpərvərlik mahnılarının, marşların yazılması, beynəlxalq turizm sərgilərində Azərbaycan milli stendində “Konstitusiya və Suverenlik İli” haqqında məlumatların təqdim edilməsi, il ərzində Azərbaycan Respublikasının diplomatik nümayəndəlikləri tərəfindən “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş tədbirlərin keçirilməsi, Azərbaycan diaspor təşkilatları, koordinasiya şuraları, Azərbaycan Evləri və həftəsonu məktəbləri tərəfindən “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş tədbirlərin keçirilməsi, Azərbaycan Respublikasının şəhər və rayonlarında “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş ağacəkmə aksiyalarının keçirilməsi, “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 30 illiyi” yubiley medalının təsis edilməsi, “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş poçt markalarının buraxılması, yerli və xarici mütəxəssislərin iştirakı ilə Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyinin təmin olunmasına həsr edilmiş elmi-praktik konfransların təşkili, elmi tədqiqat işlərinin aparılması, əsərlərin, hüquqi şərhlərin, monoqrafiyaların, məqalələrin nəşri, kitabların buraxılması tövsiyə olunur. Bunlardan əlavə, məsələn, idman yarışlarının, beynəlxalq turnirlərin keçirilməsi, küçə, prospekt və meydanlara, yeni inşa ediləcək infrastrukturlara yeni adların verilməsi, məktəblilərin, tələbələrin, xarici ölkə vətəndaşlarının işğaldan azad edilmiş bölgələrə səfərlərinin təşkili həyata keçirilməlidir. “Konstitusiya və Suverenlik İli” ilə bağlı poster və bannerlər hazırlanmalı və şəhərin müxtəlif yerlərində, eləcə də bölgələrdə görünən, diqqət cəlb edən yerlərdə asılmalıdır. Sənədli filmlər, videoçarxlar, xüsusi tv-proqramlar, verilişlər hazırlanmalıdır. Kitablar, açıqca, bukletlər nəşr oluna bilər. Xeyriyyə aksiyaları, müsabiqələr keçirilməlidir. Məhkəmə-hüquq sahəsində islahatlara da önəm vermək lazımdır. Bunlar həyatın bütün sahələrini əhatə edəcək tədbirlərdir və hər bir orqan, qurum, strukturun, idarə və müəssisələrin, birliklərin üzərinə düşən konkret vəzifələr var. Çalışmalıyıq ki, dövlətçilik tariximizdə məxsusi yeri və önəmi, əhəmiyyəti olan “Konstitusiya və Suverenlik İli”ni layiqli şəkildə qeyd edək.