Kosmetika və geyimlərdə olan maddələr ağır nevroloji xəstəlik yaradır

Kosmetika, geyim və qab-qacaqda olan kimyəvi maddələr dağınıq sklerozun inkişaf riskini demək olar ki, ikiqat artıra bilər.

Medicina.az xəbər verir ki, bu, İsveç alimlərinin gəldiyi nəticədir. Tədqiqatın nəticələri Environment International (EnvInt) jurnalında dərc edilib.

Dağınıq skleroz, mərkəzi sinir sisteminin autoimmun xəstəliyidir. Son 30 ildə dünyada təxminən 26% artıb. Yeni tədqiqatlar ətraf mühitdə və insan bədənində geniş yayılmış davamlı kimyəvi çirkləndiricilərin mümkün rolunu göstərir.

Bunlar per- və polifluoralkil maddələri (PFOS) və polixlorlu bifenillərdir (PCB) — 20-ci əsrin ortalarından bəri sənayedə və gündəlik həyatda geniş istifadə olunan birləşmələrdir.

Onlar yapışmayan örtüklərin, suya davamlı parçaların, yanğınsöndürən köpüklərin və kosmetik vasitələrin istehsalında istifadə olunur və yüksək kimyəvi sabitlik və toxumalarda toplanma qabiliyyəti ilə xarakterizə olunur.

Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, qanında bu maddələrin konsentrasiyası daha yüksək olan insanlarda skleroz riski xeyli yüksəlir. Ən güclü əlaqələr fərdi birləşmələr üçün deyil, onların kombinasiyaları üçün müşahidə edilib ki, bu da mümkün zəhərli sinergetik təsirə işarə edir. Xüsusilə diqqətəlayiq olanlar perfluoroktan sulfonat (PFOS) və iki hidroksillənmiş PCB törəməsi — 4-OH-CB187 və 3-OH-CB153 olub.

Bu birləşmələrin ən yüksək səviyyəsinə malik iştirakçılarda xəstəliyin inkişaf riski ən aşağı konsentrasiyaya malik iştirakçılara nisbətən təxminən iki dəfə çox olub.

PFOS və bəzi PCB-lərin qan-beyin baryerini keçdiyi və mərkəzi sinir sisteminin immun hüceyrələri ilə qarşılıqlı təsir göstərdiyi məlumdur.

Müəlliflər bu cür maddələrin oksidləşdirici stressi artıra və beynin müdafiə mexanizmlərini zəiflədə biləcəyini, autoimmun prosesləri təşviq edə biləcəyini irəli sürürlər. Xüsusilə, artan risk daha əlverişli genetik profilə malik şəxslərdə belə davam etmiş və bu da çoxsaylı sklerozun inkişafında ətraf mühit amillərinin əhəmiyyətini vurğulamışdır.

Aygün Musayeva