Kosmosdan gələn sərvət

Bu yaxınlarda Çinin Hunan əyalətinin Pinçzyan bölgəsində nəhəng qızıl yataqları aşkar olunub. Bu yerlər indiyə qədər yalnız kameliya yağının istehsalı ilə tanınıb. Şaxtaçılar yer qatının iki kilometr dərinliyinə çatanda təsadüfən, qızıl laylarına rast gəliblər. Şaxtalarda qırxa yaxın uzun qızıl layları aşkarlanıb. 

Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, ərazidə 1100 ton qızıl ehtiyatı var. Sərvət təxminən, 83 milyard dollar dəyərindədir. Müqayisə üçün xatırladaq ki, tarixi boyu indiyədək cəmi 233 min ton qızıl çıxarılıb.

Qızıl necə “əmələ gəlir”?

Mütəxəssislərin fikrincə, qızıl elementi Yer kürəsində təbii surətdə yaranmır. Planetimizdə belə ağır metalın əmələ gəlməsi üçün kifayət qədər yüksək temperatur və təzyiq mövcud deyil. Kosmik araşdırmalara görə günəş kimi planetlərdə də qızıl əmələ gəlmir, günəşəbənzər ulduzlarda dəmir, yaxud ona bənzər elementlər yarana bilir. 

Qızıl kimi ağır metallar supernova partlayışları və neytron ulduzlarının toqquşması nəticəsində kosmosda  əmələ gəlir. Kosmik partlayışlar ağır elementləri kosmosa səpələyir. Alimlərin fikrincə qızıl Yer planetinə təxminən 4 milyard il əvvəl meteorit parçaları ilə birgə düşüb. 

Lakin qızıldan fərqli olaraq, almaz Yer kürəsinin dərinliklərində – mantiyada yaranır. Yəni, almaz “gəlmə” deyil, yer sakinidir. 

Çin qızıl imperiyasına çevriləcək 

Çində yeni kəşf edilən yataqda qızılın miqdarı hər ton süxurda 138 qramdır. Bu rəqəm dünya üzrə orta göstəricidən xeyli yüksəkdir. 

Çindəki bu tapıntıya qədər ən böyük qızıl yataqları 1025 ton qızıla malik Cənubi Afrika yataqları sayılırdı. Yeni Çin yatağı isə Afrika yatağından 75 ton qızıl üstünlüyü ilə rekordu təzələdi. 

Bu gün Çin dünya qızıl istehsalının 10 faizini təmin edir. Qızıl istehsalında lider ölkələr isə Avstraliya, ABŞ, Rusiya və Kanadadır. Söz yox ki, yeni qızıl “anbarı”nın tapılması  Çinin qlobal bazarda mövqeyini daha da gücləndirəcək. 

Qızıl kosmosda daha çoxdur

Yer üzündəki qızıl ehtiyatları kainatla müqayisədə çox azdır. Məsələn, Marsla Yupiter arasında yerləşən Psiheya asteroidində o qədər çox metal var ki, dəyəri dünya iqtisadiyyatının 100 min illik gəlirindən belə çoxdur. Gələcəkdə asteroidlərdən metal çıxarmaq dünya iqtisadiyyatının taleyini tamamilə dəyişə bilər. 

Qızıl bizə Yerin tarixini öyrədir

Tapılan qızıl yatağının işlənməsi üçün Çin müasir texnologiyalardan istifadə etməyi planlaşdırır. Hazırda dünyada qızılın çıxarılması üçün mürəkkəb kimyəvi proseslərdən istifadə olunur. Ətraf mühitin çirklənməməsi üçün yeni ekoloji standartlar tətbiq edilir. 

Qızıl yataqlarının öyrənilməsi alimlərə Yer kürəsinin tarixi  haqqında dərin bilgilər verir. Bu yataqlar qədim geoloji proseslərin izləridir. Ona görə də yeni aşkar olunan Çin qızıl yatağının araşdırılması iqtisadi cəhətdən faydalı olmaqla yanaşı, regionun geoloji tarixini daha dərindən öyrənməyə də kömək edəcək.

Murad Köhnəqala