“Kreml susur, Pekin narahatdır“ İSW

"Xameneinin öldürülməsindən sonra Moskvanın ehtiyatlı mövqeyi və Çinin çağırışı..."

İranın ali dini lideri Əli Xameneinin öldürülməsindən sonra Moskvanın reaksiyası gözləniləndən xeyli zəif olub.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Amerikanın Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutunun (ISW) hesabatında deyilir.

Putin ittihamdan yayınır

Hesabat müəlliflərinin fikrincə, Kreml açıq şəkildə ABŞ-ı ittiham etməkdən çəkinir və bunun əsas səbəbi Vaşinqtonla münasibətləri tam korlamaq istəməməsidir. Məlumata görə, bazar günü Rusiya prezidenti Vladimir Putin İran prezidenti Məsud Pezeşkiana başsağlığı ünvanlayaraq hadisəni "riyakar qətl" adlandırıb. 

Lakin diqqətçəkən detal ondan ibarətdir ki, Putin müraciətində nə ABŞ-ın, nə də İsrailin adını birbaşa çəkməyib. Analitiklərin fikrincə, bu, Moskvanın Vaşinqtonla münasibətləri daha da gərginləşdirmək istəməməsindən irəli gəlir. Halbuki hadisələr İsrailin "Şir nərəsi" və ABŞ-ın "Epik qəzəb" əməliyyatlarından sonra kəskinləşib.

Həmin əməliyyatlar nəticəsində İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun rəhbərliyi və ölkənin ali dini lideri zərərsizləşdirilib. Hazırda Tehran ABŞ bazalarına raket zərbələri endirsə də, müşahidəçilər bildirir ki, Moskva "strateji müttəfiq" statusuna baxmayaraq faktiki olaraq İranı tək buraxıb.

Rusiya XİN isə daha sərt bəyanatlar verərək Qərbi İran liderlərinə qarşı "ov" aparmaqda ittiham edib və bunun beynəlxalq hüququ pozduğunu bildirib. Lakin beynəlxalq müşahidəçilər qeyd edir ki, Ukraynaya qarşı müharibə fonunda bu arqumentlər inandırıcı görünmür.

Rusiya XİN rəhbəri Sergey Lavrov Çin və ərəb ölkələri ilə telefon danışıqları apararaq BMT Təhlükəsizlik Şurası çərçivəsində "stabilizasiya" çağırışı edib. Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya də "dialoqun bərpası" ilə bağlı standart bəyanatla kifayətlənib.

Ekspertlərin qənaətinə görə, bu passivlik Moskva ilə Tehran arasındakı münasibətlərin asimmetrik xarakterini göstərir: Rusiya İran silahlarından istifadə etsə də, onun rejimini xilas etmək üçün öz maraqlarını riskə atmağa hazır deyil.

Trampın planı və Tehranın imtinası

ABŞ prezidenti Donald Tramp daha əvvəl bəyan edib ki, İrana qarşı hərbi kampaniya təxminən "dörd-beş həftə" davam edəcək. Onun sözlərinə görə, artıq 48 əsas İran lideri və ölkənin hərbi donanmasının əhəmiyyətli hissəsi məhv edilib və əməliyyat "qrafiki qabaqlayır".

Tramp əsas məqsədin İran rejiminin nüvə potensialını tamamilə aradan qaldırmaq olduğunu vurğulayıb. O, eyni zamanda yeni İran rəhbərliyi nümayəndələri ilə danışıqlara hazır olduğunu bildirib.

Lakin İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının sədri Əli Laricani ABŞ-la hər hansı danışıqları qəti şəkildə rədd etdiklərini açıqlayıb. Hazırda ölkədə gərginlik yüksək səviyyədə qalır və ABŞ strateji obyektlərə zərbələri davam etdirir.

Pekinin mövqeyi: suverenlik toxunulmazdır

Bu arada Çin də vəziyyətlə bağlı mövqeyini açıqlayıb. Çin Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İsrailin İrana zərbələrinin beynəlxalq hüququ pozduğunu bildirib və region ölkələrinin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıq ifadə edib.

Nazirliyin sözçüsü Mao Nin vurğulayıb ki, Fars körfəzi ölkələrinin suverenliyi və ərazi bütövlüyü tam şəkildə qorunmalı və toxunulmaz qalmalıdır. Pekin bütün tərəfləri hərbi əməliyyatları dayandırmağa və eskalasiyanın qarşısını almağa çağırıb.

Beləliklə, Xameneinin öldürülməsi regionda yeni və daha təhlükəli mərhələ açıb. Moskva ehtiyatlı və hesablanmış mövqe tutur, Vaşinqton hərbi təzyiqi artırır, Tehran isə kompromisdən imtina edir. Pekin isə suverenlik və dialoq xəttini önə çəkir.

Hazırkı dinamika göstərir ki, qarşıdurma təkcə hərbi deyil, həm də böyük güclər arasında geosiyasi balans oyununa çevrilib.