“Leyli və Məcnun” Üzeyir Hacıbəyli və Azərbaycan ruhunun əbədi dastanı

İnsan qəlbinin ən incə tellərini titrədən, sevinci və kədəri ilə doğmaları birləşdirən, sevginin ölümsüz simvoluna çevrilən əsərlərin sayı çox deyil. Belə əsərlərdən biri də Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən yazılmış “Leyli və Məcnun” operasıdır. Milli musiqimizin, Azərbaycan ruhunun təcəssümü olan dastan bir daha Heydər Əliyev Sarayında səhnələşdirildi və klassikanın unudulmaz səsiylə yeni nəsilləri ovsunladı.

Səhnədə ölümsüz sevgi dastanı

“Leyli və Məcnun” — sadəcə bir opera deyil, insan taleyinin, ürəyin və qəlbin dərindən qopmuş hekayəsidir. Sevdalıların ayrılığı, arzuların çətinliyi, dövrün adət-ənənələrinin yaratdığı məşəqqətlər... Bu dəfə Leyli və Məcnun obrazları tamaşaçılar qarşısında yalnız musiqi ilə deyil, həm də dərin emosiyalarla canlandırıldı.

Əsas rollarda Xalq artistləri Mənsum İbrahimov və Nəzakət Teymurova səhnə meydanında möhtəşəm ifa ilə tamaşaçıların qəlbini fəth etdilər. Onların hər bir nəfəsi, hər bir baxışı Leyli ilə Məcnunun iç dünyasına səyahətə aparırdı. İlk baxışdan yaş fərqi bəzilərini narahat etsə də, səhnədə bu məsələ unuduldu — burada yalnız sənətin, duyğunun, incəlik və ustalığın qüdrəti var idi.

Rejissorun ustalığı və musiqinin sehrli dili

Quruluşçu rejissor Hafiz Quliyev əsərin ruhunu, üslubunu və bədii məzmununu ustalıqla açdı. O, klassikanı qorumaqla bərabər, onu müasir tamaşaçıya təqdim etmək üçün yeni ifadə vasitələri tapdı. Hər detal — səhnə dekoru, işıqlandırma, geyim və hərəkətlə opera möhtəşəm bir səhnə əsərinə çevrildi.

Dirijor Sevil Hacıyevanın idarə etdiyi orkestrin ifası isə musiqinin sehrini səhnədən tamaşaçıya daşımada baş rolu oynadı. Onun ustalığı sayəsində əsərin hər bir notu, muğamın ləzzəti və operanın güclü dinamikası yüksək səviyyədə təqdim edildi.

Dekor və rəqs — operanın rəngləri

Səhnə rəssamı Rafiz İsmayılovun yaratdığı dekorlar Azərbaycan təbiətinin incəliklərini, eyni zamanda dastanın mistikasını tamaşaya gətirdi. İşıq və kölgə oyunları ilə kompozisiya tamamlandı, sanki Leyli ilə Məcnunun əhvalatına bürünmüş zaman və məkan özü canlandı.

Baletmeyster Yuliana Elikşinzadənin tərtib etdiyi rəqslər isə opera səhnəsinə əlavə bir poetik çalar gətirdi. Rəqs səhnələri musiqinin ritminə uyğunlaşaraq tamaşanın ümumi ahəngini daha da yüksəltdi.

Tamaşaçı təəssüratı

Zalda oturan hər kəs, səhnədə baş verənləri sadəcə izləmirdi — o, bu hekayətin bir parçasına çevrilirdi. Leyli ilə Məcnunun sevgi sarsıntıları, ayrılıqları, sonsuz ümidləri, göz yaşları hər kəsin ürəyində yer tapdı. Tamaşaçıların alqışları, səmimi təbrikləri uzun müddət səhnəni tərk etmədi.

Klassika və müasirliyin harmoniyası

Bu səhnələşdirmə göstərdi ki, klassika heç vaxt köhnəlmir, əksinə, yeni sənətkarların toxunuşları ilə daha da zənginləşir. “Leyli və Məcnun” operası Azərbaycan mədəniyyətinin incisi olaraq öz möhtəşəmliyini qoruyur və onu yaşadanların əməyi ilə yenidən doğur.

Əsərin mənəvi dərinliyi və Azərbaycan milli ruhunun ifadəsi

“Leyli və Məcnun” təkcə bir musiqi əsəri deyil, həm də Azərbaycan xalqının tarixindən, milli-mənəvi dəyərlərindən qaynaqlanan böyük bir ruhani təcəssümdür. Dahi Üzeyir Hacıbəylinin bu operası muğam musiqisinin operaya inteqrasiya olunması baxımından dünya musiqi xəzinəsinə böyük töhfədir.

Əsər sevginin əbədi mövzusunu, insan taleyindəki qaçılmaz acıları, ayrılıqları və sonradan gələn ümidi bədii dillə təqdim edir. Leyli ilə Məcnunun faciəli sevgisi həm də insanın tənhalığına, dünyadakı ədalətsizliyə qarşı mübarizəsi kimi də qəbul oluna bilər. Burada təkcə iki gəncin hekayəti deyil, bəşəri duyğular, əbədi sınaqlar, insan qəlbinin sınmaz gücü təsvir olunur.

Bu mənəvi dərinlik tamaşada həm musiqi, həm də aktyor oyunu ilə daha da qüvvətləndi. Mənsum İbrahimovun və Nəzakət Teymurovanın ifalarında Leyli və Məcnun obrazları tamaşaçının qəlbində obrazlar canlandı.

Mənsum İbrahimovun səsi Leylinin məhəbbətinə, qəlbindəki fırtınalara, faciəli duyğulara tam uyğun gəlirdi. O, Məcnunun hər qəzəbində, hər kədərində, hər sevinciylə tamaşaçıya içdən və həssaslıqla toxunurdu.

Nəzakət Teymurova isə Leylinin incə, dərin, eyni zamanda qürurlu ruhunu səhnədə yaradaraq tamaşaçıların qəlbində əbədi sevgi obrazını əks etdirdi. Onun ifası Leylinin yalnız sevgi dolu qadın deyil, həm də azadlıq və iradə simvolu olduğunu göstərdi.

Tamaşadan əvvəl yaş fərqinə görə irad tutanların qəlbləri bu böyük sənətkarların performansı qarşısında yumşaldı.

Burada yaş yox, hisslər, təcrübə, sənət gücü əsas idi.

Sosial şəbəkələrdə rezonans

“Leyli və Məcnun”un bu dəfəki tamaşası yalnız teatr və musiqi mühitində deyil, sosial şəbəkələrdə də böyük maraq və müzakirələr yaratdı. Xalq artistləri Mənsum İbrahimov və Nəzakət Teymurovanın əsas rollarda səhnədə olmaları geniş auditoriya tərəfindən izlənildi və həm müsbət, həm də müxtəlif tənqidi fikirlərlə qarşılandı.

Sənətsevərlər və peşəkar musiqi tənqidçiləri bu iki sənətkarın ustalıqla yaratdıqları canlı obrazları yüksək qiymətləndirdilər. Onlar qeyd etdilər ki, Mənsum İbrahimov və Nəzakət Teymurovanın zəngin təcrübəsi, misilsiz vokal gücü və səhnə mədəniyyəti əsərin ruhunu tamaşaçılara bütün qüdrəti ilə çatdırır, Azərbaycan milli operasının dəyərini daha da yüksəldir.

Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə gənc izləyicilər və musiqi həvəskarları arasında “Leyli və Məcnun”da gənc istedadların da yer alması məsələsi müzakirə mövzusu oldu. Onların fikrincə, böyük sənətkarların təcrübəsi əvəzsizdir, lakin Azərbaycan musiqi sənətinin davamlı inkişafı və gənc ifaçıların ortaya çıxması üçün onların da səhnəyə çıxışına şərait yaradılmalıdır. Bu debatlarda gənclərin yaradıcılığına və yenilikçi yanaşmalarına dəstək verməyin önəmi vurğulansa da, ustadlara da səhnəyə çıxmaq üçün şəraitin yaradılması da qeyd edildi.

Bu məsələdə dünya səhnələrindəki nümunələr də xatırlanır. Monserrat Kabalye və Luçano Pavarotti kimi böyük sənətkarların uzun illər səhnəni tərk etməyərək sənətin ən yüksək səviyyəsini nümayiş etdirmələri, həm də gənclərə yol açmaları kimi nümunələr Azərbaycan musiqi ictimaiyyətinə örnək olaraq göstərilir.

Beləliklə, Mənsum İbrahimov və Nəzakət Teymurovanın ifası Azərbaycan milli operasının ənənələrini qoruyub saxlayarkən, gələcək nəsil ifaçılar üçün də yeni imkanlar yaradılması ehtiyacını gündəmə gətirdi. Bu, həm sənətin inkişafı, həm də milli musiqi mədəniyyətimizin zənginləşməsi üçün vacib bir dialoq və çağırışdır.

İltifat HACIXANOĞLU