Macarıstanda hakimiyyət dəyişikliyi: Orban dövrünün sonu

Macarıstanda keçirilən son parlament seçkiləri təkcə daxili siyasi balansın dəyişməsi deyil, həm də ölkənin xarici siyasət kursunun yenidən formalaşması baxımından dönüş nöqtəsi hesab edilə bilər.

Uzun illər hakimiyyətdə olan Viktor Orbanın siyasi xətti seçkilərdə məğlub oldu və müxalif “Tisa” partiyasının lideri Peter Magyar parlamentdə ciddi üstünlük əldə edərək təkbaşına hakimiyyət qurmaq imkanı qazandı. Bu nəticə yalnız hakimiyyət dəyişikliyi deyil, həm də seçici davranışında baş verən dəyişimin göstəricisidir. Cəmiyyətin bir hissəsi artıq əvvəlki siyasi modelin davamlılığını deyil, yeni idarəetmə və daha açıq siyasi kursu tələb edir. Magyarın seçkidən dərhal sonra dövlət institutlarına və yüksək vəzifəli şəxslərə istefa çağırışı etməsi isə onun yalnız hakimiyyəti dəyişmək deyil, sistemi yenidən qurmaq niyyətində olduğunu göstərir.

Bu prosesin ən diqqətçəkən tərəfi onun hansı istiqamətə yönələcəyidir. Orban dövründə Macarıstan daha çox balanslaşdırılmış, bəzən isə Qərbdən qismən uzaqlaşan və alternativ tərəfdaşlıqlara açıq siyasət yürüdürdü. Xüsusilə Rusiya ilə yaxın münasibətlər və Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə əlaqələrin inkişafı bu xəttin əsas elementləri idi. Yeni hakimiyyətin isə Avropa İttifaqı və NATO ilə daha sıx inteqrasiya istiqamətində addımlar atacağı gözlənilir. Bu, Macarıstanın xarici siyasətində prioritetlərin dəyişməsi deməkdir, lakin bu dəyişimin radikal olub-olmayacağı hələ açıq sualdır. Çünki dövlətlərin strateji maraqları çox vaxt hakimiyyət dəyişikliyindən daha davamlı olur.

Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə bağlı məsələ də bu kontekstdə xüsusi diqqət tələb edir. Orban dövründə Macarıstan bu platformada müşahidəçi statusu ilə aktiv iştirak edir və bu istiqamət ölkənin çoxvektorlu siyasətinin bir elementi kimi təqdim olunurdu. Yeni hakimiyyətin bu xətti tam şəkildə dəyişməsi ehtimalı zəif görünür. Daha real ssenari ondan ibarətdir ki, Magyar hökuməti Avropa istiqamətini gücləndirməklə yanaşı, alternativ platformalardakı mövcudluğunu da tam itirməməyə çalışacaq. Yəni burada seçimdən çox, prioritetlərin yenidən sıralanması baş verə bilər. Bu isə Macarıstanın həm Avropa, həm də digər geosiyasi platformalarda mövqeyini qorumaq cəhdindən xəbər verir.

Daxili siyasi baxımdan isə vəziyyət heç də sadə deyil. Hakimiyyət dəyişikliyi ilə yanaşı, institutlararası gərginlik riski də artır. Magyarın istefa çağırışları və keçmiş hakimiyyətə qarşı sərt ritorikası göstərir ki, qarşıdakı dövrdə siyasi sistem daxilində ciddi transformasiya baş verə bilər. Bu isə qısa müddətdə idarəetmədə müəyyən qeyri-sabitlik yarada bilər. Digər tərəfdən, bu cür dəyişikliklər eyni zamanda siyasi yenilənmə və sistemin daha şəffaf hala gətirilməsi üçün imkan da yaradır.

Ümumilikdə, Macarıstanda baş verənlər sadəcə bir hakimiyyət dəyişikliyi deyil, siyasi kursun yenidən tərif olunması mərhələsidir. Lakin bu prosesin hansı istiqamətdə nəticələnəcəyi yeni hakimiyyətin nə dərəcədə balanslı və praqmatik siyasət yürüdəcəyindən asılı olacaq. Əgər Magyar hökuməti daxili islahatlarla xarici siyasətdəki dəyişiklikləri uyğunlaşdıra bilsə, bu, Macarıstan üçün yeni bir mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Əks halda isə ölkə qısa müddətdə siyasi qarşıdurmalar və xarici siyasətdə qeyri-müəyyənliklə üzləşə bilər.

Ruslan Zəngəzur