Mədəaltı vəzi xərçənginin müalicəsində mühüm irəliləyiş əldə edilib

Florida A&M Universitetinin kimyaçıları laboratoriya sınaqlarında mədəaltı vəzi xərçəngi hüceyrələrinin miqrasiyasını 90%-dən çox bloklayan birləşmələr yaradıblar – hətta maddənin aşağı konsentrasiyalarında belə. Oxuməni.az xəbər verir ki, nəticələr “Oncotarget” jurnalında dərc olunub.

Mədəaltı vəzi xərçəngi ən ölümcül onkoloji xəstəliklərdən biridir: şişlərin əksəriyyəti cərrahi müalicənin mümkün olmadığı gec mərhələlərdə aşkar edilir. KRAS geni 70-90% hallarda əsas rol oynayır: onun mutasiyaları səbəbindən hüceyrələr nəzarətsiz şəkildə bölünməyə başlayır. KRAS normalda xaricdən gələn əmrlə hüceyrə böyüməsini işə salan və ehtiyac olmadıqda söndürən molekulyar "açardır". Mutasiya zamanı o, "açıq" vəziyyətdə ilişib qalır və hüceyrəni sonsuz bölünməyə sövq edir. Onilliklər boyu KRAS dərmanlar üçün "əlçatmaz" hesab olunurdu: onun səthində standart dərmanların birləşməsi üçün əlverişli cibləri yoxdur.

Müəlliflər fərqli bir yanaşma təklif ediblər: mutant KRAS-a birbaşa hücum etmək əvəzinə, onlar ətrafındakı zülal şəbəkəsindəki anormal əlaqələri pozan PCAI (KRAS zülal-zülal qarşılıqlı təsir inhibitorları) sinfinə aid molekullar yaradıblar. Ən aktiv birləşmə NSL-YHJ-2-27 xərçəng hüceyrələrinin miqrasiyasını – yəni onların bədənə yayılma və metastaz vermə qabiliyyətini – 90% bloklayıb. Eyni zamanda, maddə şişləri yatıran genləri aktivləşdirib və xərçəngin yayılmasına kömək edən genləri yatırıb.

Üçölçülü mini-şişlər üzərində əlavə yoxlama göstərib ki, PCAI-lər hüceyrənin aktin "skeletini" – onun formasını saxlayan və hərəkətini təmin edən zülal lifləri şəbəkəsini məhv edir. Bu skelet olmadan xərçəng hüceyrəsi hərəkət edə bilmir və ölür. PCAI-lər KRAS mutasiyalarının bir neçə variantına qarşı işləyir, yəni potensial olaraq mədəaltı vəzi, kolorektal və ağciyər xərçəngində tətbiq oluna bilər. Bütün təcrübələr hüceyrə kulturaları üzərində aparılıb; heyvanlar üzərində sınaqlar hələ qarşıdadır.

Almaz Həsənli