Məkkədə tarixi imza: Pul, PUA və atom bombası birləşir

Bu gün "Məkkə Müdafiə Paktı"nın imzalanması sadəcə növbəti adi diplomatik hadisə və ya Ər-Riyad, Ankara və İslamabad arasında çəkilmiş üçtərəfli xatirə fotosu deyil. Bu saziş, Yaxın Şərq və Cənubi Asiyada güc strukturunu kökündən dəyişdirən yeni tarixin dönüş nöqtəsidir. Bu "Qızıl Güc Üçbucağı"nın doğuşu Qərbin onilliklər boyu davam edən mütləq asılılığına son qoyur və regionun siyasi coğrafiyasında yeni yerli nizamın formalaşdığını göstərir.

Bu koalisiyanın ən böyük “kozırı” onun komponentlərinin bənzərsiz sinergiyasıdır. Regionun mərkəzində yaranan bu formul Səudiyyə Ərəbistanının sərvətini və geosiyasi nüfuzunu, Türkiyənin (NATO-nun ikinci ən böyük ordusu kimi) PUA texnologiyasını və müasir ordusunu, nəhayət, Pakistanın nüvə çəkindirmə qabiliyyətini və böyük ənənəvi ordusunu bir araya gətirir. Bu müqavilədəki "kollektiv müdafiə" bəndi – yəni birinə edilən hücum, hamıya edilmiş hücumdur formulu – bütün regional və qlobal oyunçulara aydın bir mesaj verir: bundan sonra bu üç ölkədən hər hansı birinin maraqlarına toxunmaq, nüvə-hərbi-iqtisadi gücün sərt və vahid cavabı ilə qarşılaşacaq.

İran üçün bu saziş birbaşa hərbi təhdiddən çox, idarə edilməli olan yeni geosiyasi reallıqdır. Tehran bu pakta müharibə cəbhəsi deyil, İsrailin ambisiyalarını cilovlamaq üçün regional təhlükəsizlik sistemi kimi baxa bilər.

Digər tərəfdən, Təl-Əviv özünü yeni strateji mühasirədə görür; çünki bu ittifaq İsrailin Fars körfəzinə nüfuz etmək layihəsini tamamilə dayandırır.

Qərb paytaxtlarında və xüsusilə Vaşinqtonda bu pakta həm ümid, həm də narahatlıqla baxırlar. Bir tərəfdən, Yaxın Şərqdəki hərbi xərclərini azaltmaq istəyən ABŞ iki güclü dövlətin – Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının regionun təhlükəsizlik yükünü öz üzərinə götürməsindən məmnundur. Lakin digər tərəfdən, NATO-nun üzvü olan Türkiyənin Alyansa daxil olmayan ölkələrlə birgə müdafiə paktına girməsi NATO üçün hüquqi və strateji kabusa çevrilib. Vaşinqton artıq qəbul etməlidir ki, o, gəmiçilik xətlərini və neft bazarını təyin edən yeganə oyunçu deyil; çünki qlobal enerji infrastrukturunun təhlükəsizliyinin arxasında indi "Məkkə üçbucağı" kimi güclü bir dayaq dayanır.

Məkkə paktı region ölkələri arasında "təhlükəsizlikdə özünütəminat" dövrünün başlanğıcıdır. Gələcək silah sazişləri, təhlükəsizlik müqabilində ucuz yanacaq mübadiləsi və birgə hərbi qüvvələrin yerləşdirilməsi göstərir ki, bu coğrafiya artıq Qərb güclərinin oyun meydanı deyil. Demək olar ki, regionun gələcəyi daha çox bu ölkələrin iradəsindən asılı olacaq.