Icma.az
close
up
RU
Meksikada kəşf edilən ən qədim Maya tarixi: Sivilizasiya tarixi dəyişir

Meksikada kəşf edilən ən qədim Maya tarixi: Sivilizasiya tarixi dəyişir

Icma.az bildirir, Qaynarinfo portalına istinadən.

Meksikada El-Palmar bölgəsində yerləşən, zamanla ciddi şəkildə zədələnmiş daş abidədə Maya təqviminin "Uzun Hesab” sisteminə aid indiyədək məlum olan ən qədim tarix aşkar edilib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy” yazır.

Məlumata görə, 46 nömrəli stelada həkk olunmuş yazı, ehtimal ki, eramızın 180-ci ilinə aid bir tarixi qeyd edir və yeraltı dünya tanrısı Yaquarla əlaqələndirilən bir hökmdarın təsviri ilə yanaşı yerləşir. "Ancient Mesoamerica” jurnalında dərc edilən araşdırmaya əsasən, yazının oxunması yalnız müasir 3D vizualizasiya texnologiyaları sayəsində mümkün olub. Bu texnologiyalar adi gözlə artıq seçilməyən detalları üzə çıxarıb.

Qeyd olunur ki, 46 nömrəli stela təxminən 2 min ildir açıq havada qaldığından onun səthi ciddi eroziyaya məruz qalıb. Məhz bu səbəbdən əvvəlki dövrlərdə yazının tam oxunması çətin və ya natamam olub.

Kaliforniya Universitetinin (Devis) tədqiqatçısı Keniçiro Tsukamoto və onun komandası bildiriblər ki, yalnız yüksək dəqiqlikli skan və rəqəmsal rekonstruksiya daş üzərindəki heroqliflərin oxunaqlı ardıcıllığını müəyyən etməyə imkan verib.

Mayyalar vaxtı necə ölçürdülər?

"Uzun Hesab” təqvimi bir-birinin üzərinə yerləşdirilən vaxt vahidlərindən ibarət sistem kimi işləyir. O, günlərdən başlayaraq daha böyük dövrlərə qədər genişlənir.

Bununla yanaşı, mayyalar 260 günlük ritual təqvimdən və 365 günlük günəş təqvimindən də istifadə edirdilər. Bu isə onların zaman anlayışının xətti deyil, çoxqatlı və bir-biri ilə əlaqəli olduğunu göstərir.

"Ancient Mesoamerica” jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, bu sistemin bəzi elementləri mayyalardan əvvəlki dövrlərə, ehtimal ki, regionda onlardan əvvəl yaşamış olmeclərə qədər gedib çıxır. Bu da sistemin niyə ən erkən yazılarda belə artıq yüksək inkişaf etmiş görünməsini izah edə bilər.

Qeyd olunur ki, bu sistemi 1800-cü illərin sonunda alman kitabxanaçısı Ernst Fersteman deşifrə edib və bu, alimlərə "Uzun Hesab” tarixlərini müasir təqvimlərlə uyğunlaşdırmağa imkan verib. Məsələn, 4 iyul 1776-cı il kimi bir tarix belə bu sistemlə ifadə oluna bilər.

Araşdırmada vurğulanır ki, bu təqvim təkcə riyazi sistem deyil, həm də siyasi və ritual həyatın bir hissəsi olub və hakimiyyətlə birbaşa bağlılığı var.

46 nömrəli stelada tədqiqatçılar 8.7.1.0.0 "Uzun Hesab” ardıcıllığını müəyyən ediblər. Bu tarix Keniçiro Tsukamoto və komandasının hesablamalarına görə, eramızın 31 avqust 180-ci ilinə uyğun gəlir. Əgər bu interpretasiya doğrudursa, bu tapıntı Maya ovalıqlarında aşkar edilmiş ən qədim "Uzun Hesab” yazısı ola bilər.

Bununla belə, müəyyən qeyri-müəyyənlik də qalır. Daşın güclü aşınması səbəbindən 8.7.0.5.0 kimi alternativ oxunuş da irəli sürülüb. Hər iki variant yazının təxminən eyni dövrə aid olduğunu göstərir, lakin 2 min illik eroziyanın sübutları nə qədər kövrək etdiyini də ortaya qoyur.

Aydın

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 21 İyun 2026 22:45 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see300

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see292

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see256

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see244

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see242

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see241

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see238

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see229

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see225

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see223

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see219

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see201

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see201

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see199

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see198

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see194

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see192

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see190

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see182

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri