Mən bir gün təbəssüm olmuşdum

"Yıxılmağı sevirdim" kitabımdakı bir hekayədə polislərdən qaçmaq məcburiyyətində qalan qatil, nəhayət, gizlənməyə yer tapa bilir. Həmin məkan kitabxanadır. Qatil - əslində isə, müəllif - düşünür ki, onu orda heç kim tapa bilməyəcək. Məlum məsələdir ki, kitabxanalara gedənlərin sayı "yox" deyə biləcəyimiz qədər azdır. Amma kitabxanada gizlənə biləcəyini düşünən qatilin unutduğu bir məsələ də var. Kitabxananın müdiri rayonun polis rəisinin həyat yoldaşıdır.

Məni təəccübləndirən nədir bəs? Hekayəni yazmağımın və bu hekayənin də daxil olduğu "Yıxılmağı sevirdim" adlı kitabımın çap olunmağının üstündən bir neçə il keçəndən sonra Türkiyədən sifarişlə gətirtdiyim "Ot" dərgisindən öyrəndim ki, sən demə, 1948-ci ildə bir yazısına görə haqqında həbs qərarı çıxarılan Əziz Nesin düz altı ay ərzində kitabxanada gizlənə bilibmiş.

Mənim hekayəmin qəhrəmanından fərqli olaraq Əziz Nesinin bəxti onda gətirib ki, gizləndiyi kitabxananın müdiri polis rəisinin həyat yoldaşı olmayıb. Bu da mənim gəldiyim qənaətdir!

I KADR: PƏNCƏRƏ

2022-ci ilin fevralı. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ilk günləri. Sosial şəbəkədə bir şəkil çıxır rastıma. Adını unutduğum ukraynalı bir yazıçı evinin küçəyə baxan pəncərəsinə kitablar yığıb. Pəncərədən evə işıq düşməsi üçün barmaq boyda yer qalmayıb. Yazıçı özünə sığınacaq düzəldib. Kitablardan sığınacaq. Səhv başa düşməyin, bu, müharibədən, düşmən işğalından qorxub gizlənmək deyil. Bu, müharibələrlə dolu iyrənc dünyanın üfunətindən qaçıb kitablara sığınmaq, təsəlli tapmaqdır. Bir az da çarəsizlik. Milyonlarla kitabın yazıldığı dünyada hələ də müharibələr qarşısında çarəsiz qalmağın portreti.

Və mən çox istəyirdim ki, o pəncərənin şəklini sizinlə bölüşüm. Nə qədər axtardımsa, tapa bilmədim. Əvəzinə, bir bənd şeiri sizinlə paylaşmaq qərarına gəldim. Bu şeiri oxuyanda kitablarla dolu bir pəncərə təsəvvür edin. Türk şair Orxan Vəlinin şeiridir:

pəncərə

ən yaxşısı pəncərə

keçən quşları görərsən heç olmasa

dörd divarı görəcəyinə

II KADR: QAPI

Təqribən 6 milyon yəhudinin ölümünə səbəb olan Adolf Hitler və onun qucaqladığı yəhudi qızcığaz Roza Nienaunun bu fotosu insanın necə təhlükəli bir varlıq olduğunu bizə açıq-aydın göstərir. Bu fotonu Hitlerin özü 16 iyun 1933-cü ildə imzalayıb Roza Nienauya göndərilmişdi.

Fotoya baxarkən qızcığazın tərtəmiz, Hitlerin isə saxta təbəssümü ilə üz-üzə qalırıq. Milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan cəllad diktatorun üzündəki dırnaqarası təbəssümün arxasında gizlənmiş nələr var, Allah bilir.

Bu fotoşəkilin çəkilməsindən təxminən 10 il keçəndən sonra - 10 sentyabr 1943-cü ildə Niderlandda bir ofisdə, kitab şkafının arxasındakı gizli otaqda işğalçı almanlardan ailəsi və başqa dörd nəfərlə birgə gizlənən Anna Frank gələcəkdə məşhur olacaq gündəliyinə yazmışdı:

"Çərşənbə günü saat yeddidə radionu qoşan kimi bunu eşitdik: "Müharibə başlayan gündən ən şad xəbəri çatdırırıq: İtaliya qeyd-şərtsiz təslim oldu". Bu, ingilis radiosuydu..."

İki il ərzində almanlardan gizlənməyi bacarmış Frank ailəsinin üzvləri, təəssüf ki, bir gün aşkarlanaraq həbs edilir və əsir düşərgəsinə göndərilirlər. Ailənin sağ qalan yeganə üzvü Annanın atası Otto Frank olur. Və o, iş yoldaşı Miep Giesin qoruyub saxladığı gündəliyi 1947-ci ildə kitab kimi çap etdirir.

Ailənin vaxtilə gizləndiyi ofis hazırda "Anna Frank evi" adlı bir muzey kimi fəaliyyət göstərir. Şəkildə bir zaman Frank ailəsinin və digər dörd nəfərin sığındığı gizli otağa açılan qapını görürsünüz.

Yazı boyunca "kitabxana" və "gizlənmək" sözlərinin neçə dəfə yan-yana gəldiyini gördük. Belə nəticə çıxarmaq olar ki, kitablar təkcə səhifələrində yazılı həqiqətlərin ortaya çıxarılması üçün yox, həm də bəzi gerçəklərin gizlədilməsi üçündür. Çünki yalanın hegemonluq etdiyi yerdə həqiqət gizlənmək məcburiyyətində qalır.

Necə demişdi Vaqif Səmədoğlu?!

mən bir gün təbəssüm olmuşdum

nə oldu bilmədim

görünmədim