Mən öləndə, məni basdırarsınız... Bakıda adına meydan verilən Şevçenko kimdir?

Paytaxtın Nəsimi rayonu, Azadlıq prospekti ilə Abbasqulu Ağa Bakıxanov küçəsinin kəsişməsi ünvanında, Ukrayna şairi və yazıçısı Taras Şevçenkonun abidəsinin yerləşdiyi meydana Taras Şevçenkonun adı verilib.

Ədibin həmin abidəsi 2008-ci il iyunun 30-da açılıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ukraynanın o zamanki dövlət başçısı Viktor Yuşşenko mərasimdə iştirak ediblər. Mərasimndə Azərbaycan Dövlət xor kapellasının ifasında Taras Şevçenkonun məşhur əsərlərindən biri olan “Dumı moi dumı” əsəri səsləndirilib. Dövlət başçıları mərasimdə çıxış ediblər.

Taras Şevçenko kimdir? 

Ukrayna şairi, rəssam, mütəfəkkir, inqilabçı-demokrat, Ukrayna ədəbiyyatı və təsviri sənətində tənqidi realizmin və inqilabi-demokratik cərəyanın banisi, T. Şevçenko 9 mart 1814-cü ildə təhkimli kəndli ailəsində doğulub. İlk təhsilini kənd keşişindən alıb, 1831-ci ildə sahibi ilə Sankt-Peterburq şəhərinə gəlib. 

İlk kitabı “Kovzar” 1840-cı ildə nəşr olunub. “Kor qadın”, (1842), “Muzdur qadın”, (1845), “Marina” (1848) və s. romanlarında, “Taras gecəsi” (1838) tarixi poemasında T.Şevçenko milli azadlıq mübarizəsinə toxunub. 

Əsərləri Ukrayna ədəbiyyatında siyasi lirika və satira janrlarının inkişafında mühüm rol oynayıb. 1847-ci ildə xəyanət nəticəsində həbs edilib, Orsk qalasına sürgünə göndərilib. 10 il (1847-1857) sürgündə qalan Şevçenko yalnız I Nikolayın ölümündən sonra azadlığa çıxıb. Sürgün illərində rus dilində avtobioqrafik səciyyəli “Çalğıçı” (1854-1855), “Bədbəxt”, “Kapitan arvadı”, “Əkizlər”, “Rəssam” (1856) və s. realist povestlərini yazıb. 

Ukrayna ədəbiyyatının inkişafında T.Şevçenkonun müstəsna xidmətləri olub. Əsərləri dünya xalqları dillərinə tərcümə edilib. 

Taras Şevçenko rəssam kimi də məşhurdur. O, 1838-1845-ci illərdə Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında oxuyub, K.P.Brullovdan dərs alıb. 

Realist meyillər T.Şevçenkonun erkən yaradıcılığında meydana gəlib, sürgündə yaratdığı rəsmlərində kəskin ifşaedici qüvvə kəsb etmişdir.

O, sürgündən qayıtdıqdan sonra çoxlu qravyüralar yaradıb, 1860-cı ildə mis üzərində qravürlərinə görə akademik adı alıb. T.Şevçenkonun “Çimən Virsaviya” (1860) əsəri R.Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

1861-ci il fevralın 26-da vəfat edib. Həmin ilin mayında vəsiyyətinə görə Kaver yaxınlığında, Dnepr sahilindəki Çerneçyada dəfn edilib. 

SSRİ-də Şevçenko adına Respublika Mükafatı təsis olunmuşdu. 

Onun “Vəsiyyət” adlı şeiri Azərbaycanda dillər əzbəridir. Həmin şeri təqdim edirik: 

Mən öləndə, məni basdırarsınız,

Yüksək bir təpədə, bir dağ başında.

Elə bir yerdə ki, görünsün yalnız

O gözəl Ukrayna... Onun daşında,

Onun tarlasında, geniş çölündə,

Mən öləndən sonra, görüm nələr var!

Sevdiyim Dneprin şən sahilində

Nədən söhbət açır quduz dalğalar!

Mənim Ukraynamdan yuyub aparsa ,

Dnepr yad qanını mavi dənizə,

Onda mən sözümü deyərəm qısa,

Unudub tarlanı, dağı… nə isə,

Son verib fəğana, son verib aha,

Dua eyləyərəm onda Allaha.

Çiçək açmayınca bax, bu arzular,

Edərəm yenə də hər şeyi inkar.

Məni basdırınız, üsyan ediniz,

Qırıb yox ediniz o qandalları.

Düşmənin qanını axıtmaqla siz

Azad olarsınız, biliniz barı.

Mən isə gələcək böyük, şən, xoşbəxt,

O azad və yeni ailənizdə

Xatırlayarsız, hər zaman hər vaxt,

Adımı çəkərək şən dilinizdə