Icma.az
close
up
RU
Milyonlarla il əvvəl Yer yaşamaq üçün yararsız hala düşüb: Səbəb nə olub?

Milyonlarla il əvvəl Yer yaşamaq üçün yararsız hala düşüb: Səbəb nə olub?

Qaynarinfo portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Təxminən 252 milyon il əvvəl Yer üzündəki canlıların əksəriyyəti məhv olub. Bu hadisə "perm-trias kütləvi qırılması" və ya "Böyük məhv" kimi tanınır və Yer tarixindəki ən dağıdıcı bioloji yoxolma dalğası hesab olunur. Son araşdırmalar bu faciənin səbəbini müəyyənləşdirib. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "DailyGalaxy" məlumat yayıb.

Perm-trias dövründə baş verən bu kütləvi yoxolma paleozoy erasının sonunu qeyd edib və dəniz növlərinin 94 faizinin, quru onurğalılarının isə 70 faizinin məhvinə səbəb olub. Həmin dövrdə Yer üçün həyati əhəmiyyət daşıyan tropik meşələr də ciddi şəkildə sıradan çıxıb. Yeni tədqiqat bu qlobal ekoloji fəlakətə nəyin səbəb olduğunu göstərir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, "perm-trias kütləvi qırılması"na indiki Sibir ərazisində baş verən güclü vulkan püskürməsi səbəb olub. Bu püskürmə nəticəsində atmosferə böyük miqdarda ərimiş süxurlar və karbon qazı atılıb. İfraz olunan istixana qazları Yerdə sürətli qlobal istiləşməyə səbəb olub və planetin səthində temperatur 6–10 °C yüksəlib. Çevrə bu qədər sürətlə dəyişdiyi üçün bir çox canlı növü uyğunlaşa bilməyib və bu da onların məhvinə gətirib çıxarıb.

Qeyd olunur ki, tarix boyunca bir sıra vulkan püskürmələri qlobal iqlimə təsir edib, lakin adətən bu dəyişikliklər 100 min – 1 milyon il ərzində öz tarazlığını bərpa edib. Lakin perm-trias dövründə temperatur təxminən 5 milyon il ərzində yüksək olaraq qalıb ki, bu da digər hadisələrlə müqayisədə çox uzun bir müddətdir.

Yeni tədqiqatın əsas nəticələrindən biri Yer üzündə tropik meşələrin karbon dövriyyəsinin tənzimlənməsində nə qədər mühüm rol oynadığını ortaya qoyub. Qat-qat torfla zəngin olan bu sıx bitki örtüklü meşələr atmosferdən karbon qazını udaraq iqlimin sabitliyinə kömək edirdi. Lakin temperaturun sürətlə artması nəticəsində bu meşələr məhv olub. Fosil qalıqları sübut edir ki, vaxtilə həyatla dolu olan bu ərazilər tamamilə boş qalıb.

Meşələrin itirilməsi kritik nəticələrə səbəb olub. Çünki bitkilər atmosferdəki karbon qazının təmizlənməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Meşələrin yoxluğu Yer üzündə üzvi karbon dövriyyəsinin effektivliyini ciddi şəkildə zəiflətdi və bu da planetin özünü bərpa etməsinə mane oldu. Nəticədə Yer uzunmüddətli istixana şəraitində ilişib qaldı.

Tədqiqat göstərir ki, bu dövrdən sonra Yer üzərində maksimum 20 santimetr hündürlüyündə olan alçaq bitkilər üstünlük təşkil etməyə başlayıb. Bu bitkilər karbon qazını udmaq baxımından əvvəlki meşə ekosistemlərindən qat-qat zəif idilər.

Yerin bərpa prosesi son dərəcə ləng olub. Hündür bitkilər təxminən 5 milyon il ərzində yenidən ortaya çıxsa da, onların atmosferdəki karbon qazını tənzimləmə qabiliyyəti əvvəlki meşələrlə müqayisədə xeyli aşağı səviyyədə qalıb.

Tədqiqatçılar SCION adlanan yeni karbon dövriyyəsi modelindən istifadə edərək müəyyən ediblər ki, Yer atmosferindəki istixana təsiri meşələrin məhvi nəticəsində kəskin şəkildə zəifləmiş ilkin ekosistem məhsuldarlığı səbəbindən uzun müddət davam edib. Yalnız bitkilər karbon qazını yenidən udmağa başladıqdan sonra iqlim sabitləşməyə doğru gedib.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:196
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 06 İyul 2025 09:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see387

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see365

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see352

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see314

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see293

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see275

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see264

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see262

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see259

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see254

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see238

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see238

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see237

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see231

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see226

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see224

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see206

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see206

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see203

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri