Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Milyonlarla il əvvəl Yer yaşamaq üçün yararsız hala düşüb: Səbəb nə olub?

Milyonlarla il əvvəl Yer yaşamaq üçün yararsız hala düşüb: Səbəb nə olub?

Qaynarinfo portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Təxminən 252 milyon il əvvəl Yer üzündəki canlıların əksəriyyəti məhv olub. Bu hadisə "perm-trias kütləvi qırılması" və ya "Böyük məhv" kimi tanınır və Yer tarixindəki ən dağıdıcı bioloji yoxolma dalğası hesab olunur. Son araşdırmalar bu faciənin səbəbini müəyyənləşdirib. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "DailyGalaxy" məlumat yayıb.

Perm-trias dövründə baş verən bu kütləvi yoxolma paleozoy erasının sonunu qeyd edib və dəniz növlərinin 94 faizinin, quru onurğalılarının isə 70 faizinin məhvinə səbəb olub. Həmin dövrdə Yer üçün həyati əhəmiyyət daşıyan tropik meşələr də ciddi şəkildə sıradan çıxıb. Yeni tədqiqat bu qlobal ekoloji fəlakətə nəyin səbəb olduğunu göstərir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, "perm-trias kütləvi qırılması"na indiki Sibir ərazisində baş verən güclü vulkan püskürməsi səbəb olub. Bu püskürmə nəticəsində atmosferə böyük miqdarda ərimiş süxurlar və karbon qazı atılıb. İfraz olunan istixana qazları Yerdə sürətli qlobal istiləşməyə səbəb olub və planetin səthində temperatur 6–10 °C yüksəlib. Çevrə bu qədər sürətlə dəyişdiyi üçün bir çox canlı növü uyğunlaşa bilməyib və bu da onların məhvinə gətirib çıxarıb.

Qeyd olunur ki, tarix boyunca bir sıra vulkan püskürmələri qlobal iqlimə təsir edib, lakin adətən bu dəyişikliklər 100 min – 1 milyon il ərzində öz tarazlığını bərpa edib. Lakin perm-trias dövründə temperatur təxminən 5 milyon il ərzində yüksək olaraq qalıb ki, bu da digər hadisələrlə müqayisədə çox uzun bir müddətdir.

Yeni tədqiqatın əsas nəticələrindən biri Yer üzündə tropik meşələrin karbon dövriyyəsinin tənzimlənməsində nə qədər mühüm rol oynadığını ortaya qoyub. Qat-qat torfla zəngin olan bu sıx bitki örtüklü meşələr atmosferdən karbon qazını udaraq iqlimin sabitliyinə kömək edirdi. Lakin temperaturun sürətlə artması nəticəsində bu meşələr məhv olub. Fosil qalıqları sübut edir ki, vaxtilə həyatla dolu olan bu ərazilər tamamilə boş qalıb.

Meşələrin itirilməsi kritik nəticələrə səbəb olub. Çünki bitkilər atmosferdəki karbon qazının təmizlənməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Meşələrin yoxluğu Yer üzündə üzvi karbon dövriyyəsinin effektivliyini ciddi şəkildə zəiflətdi və bu da planetin özünü bərpa etməsinə mane oldu. Nəticədə Yer uzunmüddətli istixana şəraitində ilişib qaldı.

Tədqiqat göstərir ki, bu dövrdən sonra Yer üzərində maksimum 20 santimetr hündürlüyündə olan alçaq bitkilər üstünlük təşkil etməyə başlayıb. Bu bitkilər karbon qazını udmaq baxımından əvvəlki meşə ekosistemlərindən qat-qat zəif idilər.

Yerin bərpa prosesi son dərəcə ləng olub. Hündür bitkilər təxminən 5 milyon il ərzində yenidən ortaya çıxsa da, onların atmosferdəki karbon qazını tənzimləmə qabiliyyəti əvvəlki meşələrlə müqayisədə xeyli aşağı səviyyədə qalıb.

Tədqiqatçılar SCION adlanan yeni karbon dövriyyəsi modelindən istifadə edərək müəyyən ediblər ki, Yer atmosferindəki istixana təsiri meşələrin məhvi nəticəsində kəskin şəkildə zəifləmiş ilkin ekosistem məhsuldarlığı səbəbindən uzun müddət davam edib. Yalnız bitkilər karbon qazını yenidən udmağa başladıqdan sonra iqlim sabitləşməyə doğru gedib.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:191
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 06 İyul 2025 09:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see408

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see328

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see307

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see303

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see293

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see285

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see281

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see277

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see264

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see257

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see254

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see239

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see234

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see219

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see214

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see198

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see188

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri