Müasir dövrdə savadlılıq anlayışı genişlənir

Bakı, 8 sentyabr, AZƏRTAC

1967-ci ildən etibarən hər il sentyabrın 8-i Beynəlxalq Savadlılıq Günü kimi qeyd olunur. UNESCO-nun təşəbbüsü ilə təsis edilən bu günün əsas məqsədi savadlılığın insan və cəmiyyətin inkişafındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkmək, bütün insanların keyfiyyətli təhsilə və əsas savadlılıq bacarıqlarına çıxışını təşviq etməkdir.

Bu fikirlər Azərbaycan Respublikası Təhsil Cəmiyyətinin sədri Murad Ağalarovun AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “Beynəlxalq Savadlılıq Günü: Müasir dövrdə savadlılıq anlayışı genişlənir” məqaləsində yer alıb. Məqalədə qeyd edilib ki, dünyanın sürətlə dəyişdiyi, rəqəmsal texnologiyaların və süni intellektin həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrildiyi bir dövrdə savadlılıq anlayışı da genişlənib. Müasir savadlılıq oxumaq və yazmaqla yanaşı, informasiyanı anlamaq, təhlil etmək, düzgün qərar vermək, rəqəmsal resurslardan səmərəli istifadə etmək və öyrənilən bilikləri praktikada tətbiq etmək bacarığıdır.

Azərbaycanın bu sahədə göstəricilərinə gəldikdə isə, ölkəmizdə ümumi savadlılıq səviyyəsi yüksəkdir. Bu, ölkəmizin təhsil siyasətinin və uzun illər ərzində formalaşmış təhsil ənənələrinin mühüm nəticələrindən biridir.

Lakin hesab edirəm ki, bu gün bizim qarşımızda duran əsas məsələ artıq “insan oxuyub-yaza bilirmi?” sualı deyil. Əsas sual budur: insan oxuduğunu kifayət qədər anlaya bilirmi, təhlil edə bilirmi?

Məhz burada funksional savadlılıq məsələsi ön plana çıxır. Şagirdin bir mətni səsləndirərək oxuması kifayət deyil. O, həmin mətnin əsas fikrini müəyyənləşdirməli, nəticə çıxarmalı, müxtəlif məlumatları müqayisə etməli, suallar verməli və öz fikrini əsaslandıra bilməlidir.

Beynəlxalq qiymətləndirmələr də göstərir ki, Azərbaycanda bu istiqamətdə inkişaf üçün imkanlar böyükdür. Xüsusilə oxu savadlılığının, mətnlə işləmə və tənqidi düşünmə bacarıqlarının daha da gücləndirilməsi təhsil siyasətimizin əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır.

Son illərdə Azərbaycanda məktəbəqədər təhsilin genişləndirilməsi, məktəbəhazırlıq imkanlarının artırılması, rəqəmsal təhsil resurslarının inkişafı, şagirdlərin bilik və bacarıqlarının beynəlxalq qiymətləndirmələr vasitəsilə öyrənilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu proseslər savadlılığın yalnız kəmiyyət deyil, keyfiyyət baxımından da inkişafına xidmət edir.

Xüsusilə rəqəmsal dünyanın yaratdığı yeni reallıqlar savadlılıq anlayışına yeni yanaşmanı zəruri edir. Bu gün uşaqlar böyük həcmdə informasiyanı internetdən və sosial şəbəkələrdən əldə edirlər. Buna görə də insan məlumatı sadəcə qəbul etməməli, onun mənbəyini, doğruluğunu və etibarlılığını da qiymətləndirə bilməlidir.

Digər mühüm məsələ isə oxu mədəniyyətidir. Savadlı cəmiyyət yalnız məktəbdə dərslik oxuyan cəmiyyət deyil. Kitab oxuyan, müzakirə edən, araşdıran, sual verən və yeni bilik əldə etməyə maraq göstərən cəmiyyət savadlı cəmiyyətdir.

Bu prosesdə məktəblə yanaşı, ailənin, müəllimin, kitabxanaların, medianın və bütövlükdə ictimai mühitin böyük rolu var. Uşaqlara kitab oxumağı sevdirmək, onları sual verməyə və düşünməyə təşviq etmək gələcək üçün mühüm investisiyalardan biridir.

Azərbaycan ümumi savadlılığın təmin edilməsi istiqamətində mühüm yol keçib. İndi isə hədəfimiz yüksək funksional, rəqəmsal, media və informasiya savadlılığına malik cəmiyyət formalaşdırmaqdır.

Müasir dövrdə savadlılıq anlayışı insanın informasiyanı dərk etmək, onu tənqidi təhlil etmək, əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək və dəyişən dünyanın tələblərinə uyğun olaraq bilik və bacarıqlarını davamlı şəkildə inkişaf etdirmək qabiliyyətidir.

Bu baxımdan, savadlı cəmiyyət yalnız çox bilən deyil, bildiyini anlayan, təhlil edən, tətbiq edən və yeni biliklərə açıq olan cəmiyyətdir. Azərbaycan təhsilinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də artıq yüksək ümumi savadlılıq göstəricilərini keyfiyyətli, funksional, rəqəmsal və tənqidi savadlılığın inkişafı ilə tamamlamaqdır.