“Müasir terrorizm qlobal təhlükəsizlik sistemindəki boşluqlardan güc alır” ŞƏRH

"Dünyada son illərdə terror aktlarının həm coğrafiyasının genişlənməsi, həm də daha mürəkkəb və texnoloji forma alması qlobal təhlükəsizlik sistemində ciddi boşluqların mövcud olduğunu göstərir. Mövcud beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturası müasir hibrid terror təhdidlərinə adekvat reaksiya vermək gücündə deyil və bu səbəbdən terror qruplarının fəaliyyət imkanları əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli genişlənib". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında hərbi ekspert Ramil Məmmədli deyib.

Onun sözlərinə görə, bu boşluqların əsas səbəblərindən biri dünyanın müəyyən regionlarında dövlət idarəçiliyi institutlarının zəifləməsidir: "Dövlət nəzarətinin zəif olduğu ərazilər qeyri-qanuni silahlı qruplaşmalar və terror şəbəkələri üçün əlverişli mühit yaradır. Xüsusilə Yaxın Şərq, Afrika və Cənubi Asiyada yaranan “boz zonalar” terror qruplarının təşkilatlanması, silahlanması və hərəkət etməsi üçün faktiki təhlükəsiz sığınacaq rolunu oynayır.

Digər mühüm boşluq kiber məkanda nəzarətin yetərsiz olmasıdır. Bu gün terror qrupları hücumlarını təkcə fiziki mühitdə hazırlamır, eyni zamanda internet, sosial media və darknet vasitələri ilə koordinasiya edir, maliyyələşir və radikallaşma prosesini idarə edirlər. Kriptovalyutalar və anonim kommunikasiya kanalları bəzi dövlətlərin hüquqi alətlərini praktiki olaraq təsirsiz edir. Qlobal miqyasda vahid kiber-təhlükəsizlik standartlarının olmaması terror qruplarının fəaliyyətini daha da asanlaşdırır.

Bununla yanaşı, böyük dövlətlər arasında artan siyasi rəqabət də terrorizmin güclənməsinə dolayı şərait yaradır. Müxtəlif ölkələrin informasiya mübadiləsində kifayət qədər əməkdaşlıq etməməsi və etimad çatışmazlığı qlobal antiterror səylərinin koordinasiyasını zəiflədir. Bu vəziyyətdən isə ən çox terror qrupları faydalanır.

Müasir terrorizmin ən təhlükəli cəhətlərindən biri onların istifadə etdiyi texnologiyaların sürətli inkişafıdır. Kiçik ölçülü dronlar, kamikadze pilotsuz uçuş aparatları, mürəkkəb partlayıcı mexanizmlər, kiberhücum alətləri — bütün bunlar terror qruplarının hücumlarını daha az xərc və daha yüksək təsir gücü ilə həyata keçirməsinə imkan verir. Artıq terrorizmin təkcə fiziki deyil, həm də rəqəmsal müstəvidə fəaliyyəti xüsusi təhlükə yaradır.

Bu təhdidlərə qarşı effektiv müdafiə mexanizmləri formalaşdırmaq üçün beynəlxalq sistem bir sıra yeni addımlar atmalıdır. İlk növbədə, dövlətlər arasında real-time formatında kəşfiyyat məlumatı mübadiləsi gücləndirilməlidir. Kiber təhlükəsizlik sahəsində vahid hüquqi standartlar, texnoloji monitorinq mexanizmləri və koordinasiyalı müdafiə sistemləri yaradılmalıdır. Dron və pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı radioelektron mübarizə sistemlərinin təkmilləşdirilməsi də prioritet addımlar sırasındadır. Eyni zamanda, sosial şəbəkələrdə radikallaşma kanallarının qarşısının alınması üçün süni intellekt əsaslı nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi zəruridir. Müasir terrorizmin ən böyük dayaqlarından biri informasiya mühitidir və bu sahədə boşluqlar qalarsa, antiterror əməliyyatlarının effektivliyi tam təmin edilə bilməz. Nəticə etibarilə, bu gün dünyada müşahidə olunan terror təhdidlərinin artması təkcə radikal ideologiyaların deyil, həm də texnologiyaların inkişafı, qlobal siyasi parçalanma və dövlətlərin təhlükəsizlik sahəsində koordinasiya çatışmazlığının nəticəsidir. Qlobal sabitliyin qorunması üçün dövlətlər yeni dövrün reallıqlarına uyğun çevik, texnoloji və kollektiv təhlükəsizlik strategiyaları formalaşdırmalıdırlar. Bu həyata keçiriləcək təkmilləşdirmələr olmadan gələcək illərdə terror təhdidlərinin daha da mürəkkəbləşməsi qaçılmaz olacaq".