Nadir metalların “qızıl damarı”: əsas resurslara nəzarət edən 10 ölkə

Strateji metalların əhəmiyyəti artır

Müasir texnologiya və alternativ enerji mənbələrinin inkişafı fonunda nadir torpaq elementlərinə (NTE) olan tələbat getdikcə artır. Bu elementlər smartfonlardan tutmuş elektrikli avtomobillərə, külək turbinlərindən hərbi texnikaya qədər bir çox sahədə mühüm rol oynayır.

Nadir torpaq elementləri — 17 metaldan ibarət qrupdur. Onların tərkibinə 15 lantanoid, həmçinin skandium və ittrium daxildir. Bu metalların “nadir” adlanmasına baxmayaraq, onların Yer səthində qeyri-bərabər paylanması onları strateji resurs kimi son dərəcə dəyərli edir.

Dünyada bu resurslara sahib olan və onları qlobal bazarda idarə edən əsas ölkələr aşağıdakılardır:

1. Çin – 44 milyon ton
Çin dünya üzrə nadir torpaq elementlərinin hasilatı və emalı sahəsində mütləq liderdir. Ölkə ümumdünya ehtiyatlarının təxminən yarısına sahib olmaqla yanaşı, hasilat və emal zəncirinin əsas hissəsinə də nəzarət edir. Bu siyasət sayəsində Çin qlobal təchizat bazarında strateji mövqeyini qoruyur.

2. Braziliya – 21 milyon ton
Braziliya bu sahədə ikinci yerdə qərarlaşıb. Ölkə hələlik məhdud həcmdə hasilat həyata keçirsə də, hökumət yaxın illərdə istehsal gücünü artırmaq üçün geoloji kəşfiyyat və infrastruktur layihələrinə sərmayələri artırır.

3. Hindistan – 6,9 milyon ton
Hindistan nadir torpaq sənayesini gücləndirmək məqsədilə hasilatı tədricən artırır. Dövlət yeni emal müəssisələri və logistika infrastrukturuna böyük vəsait yatırır.

4. Avstraliya – 5,7 milyon ton
Sabit iqtisadiyyatı və zəngin təbii ehtiyatları ilə seçilən Avstraliya nadir torpaq metalları sənayesində əsas oyunçulardan biridir. Burada bir neçə iri hasilat layihəsi həyata keçirilir.

5. Rusiya – 3,8 milyon ton
Rusiya nadir torpaq resurslarının kəşfiyyatı və hasilatını genişləndirir. Moskva bu sahədə öz mövqeyini gücləndirmək və ixrac potensialını artırmaq niyyətindədir.

6. Vyetnam – 3,5 milyon ton
Əsas yataqlar ölkənin şimal-qərbində, Çinlə sərhəddə və şərq sahillərində yerləşir. Vyetnam hasilatı artırmaqla idxaldan asılılığı azaltmağa və ixrac gəlirlərini artırmağa çalışır.

7. ABŞ – 1,9 milyon ton
ABŞ-da əsas nadir torpaq yatağı Kaliforniyadakı “Mauntin-Pass” mədənidir. Lakin emal mərhələsində ölkə hələ də Çindən asılıdır. Vaşinqton bu asılılığı azaltmaq üçün daxili istehsal güclərini genişləndirməyi planlaşdırır.

8. Danimarka (Qrenlandiya) – 1,5 milyon ton
Qrenlandiyada yerləşən yataqlar Danimarkanı bu sahədə perspektivli oyunçuya çevirir. Hasilat hələ məhdud olsa da, ehtiyatların miqyası gələcəkdə iri sənaye layihələrinin reallaşmasına imkan yaradır.

9. Tanzaniya – 890 min ton
Tanzaniya nadir torpaq ehtiyatları baxımından böyük potensiala malikdir. Hazırda hasilat ilkin mərhələdə olsa da, bu resurslar gələcəkdə ölkəyə yeni investisiyalar cəlb edə bilər.

10. Cənubi Afrika – 860 min ton
Cənubi Afrika siyahını tamamlayır. Ölkə mühüm ehtiyatlara malik olsa da, hasilat məhdud miqyasda aparılır. Artan qlobal tələbat fonunda ölkədə yeni layihələrin reallaşdırılması planlaşdırılır.

Qlobal bazarda güc balansı dəyişir
Mütəxəssislərin fikrincə, nadir torpaq elementləri gələcəkdə enerji təhlükəsizliyinin və texnoloji inkişafın əsas faktorlarından biri olacaq. Bu resurslara nəzarət edən ölkələr yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi üstünlüklər qazanır.

Analitiklər hesab edirlər ki, yaxın illərdə bu bazarda rəqabət daha da güclənəcək və əsas mübarizə hasilat deyil, emal texnologiyalarına və təchizat zəncirlərinə nəzarət uğrunda gedəcək.

S.ELAY

XQ