NATO dağıla bilər TƏHLİL

Dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən, müharibələr, münaqişələr, vətəndaş qarşıdurmaları getdikcə daha amansız xarakter alır. Çünki müasir silahların ortaya çıxması və müharibə aparan tərəflərin yeni silahlardan istifadə etməyə daha çox can atmaları qarşıdurmaların miqyasının genişlənməsinə, bununla paralel insanların həyatlarının itirmələrinə və yaşayış məskənlərinin dağıdılmasına gətirib çıxarır. Döyüş bölgələrində robortların görünməsi və bu üsulla irəliyə doğru hücumların təşkil edilməsi, hibrid müharibələrinin daha geniş yayılması dünyanın gələcəyinin sual altında olduğunu deməyə əsas verir. Xüsusilə də, Avropanın daha böyük fəalakətlərlə üzləşəcəyi ehtimal olunur. Çünki dünyada baş verən qarşıdurmaların böyük hissəsinin Avropa ideoloqlarının müəllifliyi və hərbi, siyasi dəstəyi ilə yarandığı və davam etdiyi vurğulanır. Fransanın, Niderlandın, Almaniyanın və digər qitə dövlətlərinin müstəmləkə siyasəti aparmaları müasir dünya üçün qara ləkə hesab edilir. Bu səbəbdən də, dünya siyasətində aparıcı rol almaqda olan dövlətlər insanlığa düşmən kəsilən Avropa dövlətlərinin zərsizləşdirməyə çalışırlar. Rusiya isə Ukrayna ilə müharibəni Avropaya keçirməklə müstəmləkə və dağıdıcı siyasət yürüdən dövlətlərin sakitliyin pozmağa ümid edir. Avropa təkcə Rusiyanın tez-tez baş verən hibrid hücumlarına deyil, həm də fars-molla rejimi tərəfindəki potensial təhdidlərə qarşı durmağa hazırlaşmalı olacaq. Onlar artıq başa düşüblər ki, ABŞ ilə genişmiqyaslı döyüşlər bərpa olunarsa, Avropadakı hədəflərə hücum edə bilərlər. Bu o deməkdir ki, köhnə, müharibədən bezmiş Avropa yeni reallıqlara və onun güclü qitəsinə və ətrafına bənzəyəcək qeyri-sabitliyə tez uyğunlaşmaqda tərəddüd edəcək. Əks təqdirdə, o, D.Tramp üçün ABŞ-ın qlobal gücünün azalması ilə də barışmalı olacaq. Üstəlik, bu dəyişikliyin özü Avropanın qlobal strateji inkişafını kökündən dəyişdirir, onun təhlükəsizliyi, enerji və ticarət maraqları üçün genişmiqyaslı miraslar yaradır.

NATO parçalana bilər

Avropanın güvəndiyi və əsas dayağı hesab etdiyi NATO ağır dövrünü yaşayır. Üzv dövlətlər yekdil mövqe sərgiləmirlər. Misal üçün ABŞ və İsrail fars –molla rejiminə qarşı hərbi əməliyyatlar apardığı zaman NATO-ya daxil olan dövlətlərin əzəli müttəfiqlərindən üz döndərmələrini göstəmək olar. Fransa və Böyük Britaniya hökuməti ABŞ-yə İrana qarşı mümkün hərbi zərbələr üçün ölkə ərazisində yerləşən hərbi bazalardan istifadə etməyə icazə verməyiblər.

“The Times” qəzetinin yazdığına görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Baş nazir Kir Starmerin Çaqos adalarının Mavrikiyə verilməsi və həmin ərazidə yerləşən birgə Böyük Britaniya–ABŞ hərbi bazasının icarəyə götürülməsi ilə bağlı razılaşmanı tənqid etməsi məhz Londonun bazalardan istifadə üçün icazə verməməsi ilə əlaqəli ola bilər.

Böyük Britaniya hökumətinin sözçüsü bildirib ki, onlara əməliyyat məsələləri ilə bağlı şərh vermirlər: “ABŞ və İran arasında siyasi proses davam edir və Böyük Britaniya bunu dəstəkləyir. İran heç vaxt nüvə silahı əldə etməməlidir və bizim prioritetimiz regionda təhlükəsizliyin təmin olunmasıdır”.

İspaniya hökuməti İrana qarşı əməliyyat çərçivəsində Rota (Kadis) və Moron-de-la-Frontera (Sevilya) hərbi bazalarından istifadəyə icazə verməyib.İspaniyanın xarici işlər naziri Xose Manuel Albares bəyan edib ki, hökumət ikitərəfli razılaşmaya və BMT Nizamnaməsinin müddəalarına uyğun gəlməyən hərəkətlər üçün bazaların istifadəsinə icazə verməyəcək.Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin İrana qarşı indiki hərbi əməliyyatları bu çərçivəyə uyğun gəlmir.Madrid İrana zərbələr üçün bazalardan istifadəyə icazə verməkdən imtina etdikdən sonra ABŞ-nin bir neçə yanacaqdoldurma təyyarəsi İspaniyadakı Rota və Moron-de-la-Frontera hərbi bazalarından çıxarılıb. İspaniyanın müdafiə naziri Marqarita Robles ABŞ-nin İspaniyada daimi əsaslarla yerləşdirilmiş bir neçə yanacaqdoldurma təyyarəsinin bazaları tərk etdiyini təsdiqləyib. O qeyd edib ki, yerdəyişmə barədə qərar ABŞ tərəfindən qəbul edilib.

Təbii ki, Avropa dövlətlərinin ABŞ və İsrailə qarşı qəzəbli olmaları səbəbsiz deyil. Birinci səbəb, İsrailin Qəzzada törətdiyi soyqrımı aktalarına İspaniya, Böyük Britaniya kimi dövlətlərin laqeyd qalmamasıdır. İkincisi səbəb isə, Rusiya-Ukrayna müharibəsində ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti D.Trampın Avropa dövlətlərinin yanında olmaqdan imtina etməsidir. ABŞ-ınTramp administrasiyası NATO-dan və Ukraynanı dəstəkləmək üçün koalisiyadan rəsmi olaraq çıxdığını elan etməsə də, onun taleyini tamamilə qısaltdı və Avropa qitəsində Amerika hərbi mövcudluğunda kəskin dəyişiklik elan etdi. Avropa üçün çətin olsa da, ABŞ-ın dəstəyi olmadan vəziyyətdən çıxmağa çalışdı. Dron və raketlərin yüksək güclü texnologiyalarının son dövrlərdə inkişafı səbəbindən döyüş meydanındakı imkanlarının artması Ukraynaya müharibənin gedişatını dəyişdirməyə imkan verdi.

Bu istiqamətdə Avropanın əsas aparıcı dövlətlərindən olan Fransa və Almaniya ortaq mövqedən çıxış edirlər. Baxmayaraq ki, Avropanın liderliyi uğurunda bu iki dövlət tarixən mübarizə aparıblar və bu gündə məqsədləri istiqamətində mübarizələrini davam etdirirlər. Lakin gözlənilən Rusiya təhlükəsi onları birləşrməyə məcbur edib. Məlum faktdır ki, Rusiya davamlı olaraq Avropanı təhdid edir. Rusiyanın Hibrid təhdidləri və Avropadakı seçki nəticələrinə təsir göstərmək cəhdləri, eləcə də Polşa, Rumiya, Pribaltik ölkələrinə gizli dron hücumları vasitəsilə Rusiya Avropanı faciələlə üz-üz qoymağa çalışır. Ancaq Avropa hələ ki, müqavimət göstərir. Hətta Avropanın hərbi cəhətdən güclənməsi üçün Fransa və Almaniya layihə hazırlayıblar. Layihəyə görə, Avropanın texnoloji və strateji muxtariyyəti ABŞ üçün əlçatmaz olacaq. Bütün bunlar NATO daxilindəki çatların genişlənməsinə gətirib çıxarır. Sonda isə gərgin münasibətlər, xüsusilə də ABŞ-Avropa qarşıdurması NATO-nun parçalanmasına gətirib çıxaracaq.

İ.ƏLİYEV