Naxçıvanda rəqəmsal transformasiyanın yeni mərhələsi

Son illər Azərbaycanın iqtisadi və sosial xəritəsində xüsusi dinamikliyi ilə seçilən Naxçıvan Muxtar Respublikası modernləşmə və rəqəmsal transformasiya prosesində keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin Naxçıvana səfərləri və müəyyənləşdirdiyi strateji hədəflər regionun yalnız sosial-iqtisadi simasını dəyişmir, həm də onun rəqəmsal və texnoloji gələcəyini şərtləndirən mühüm tarixi dönüş nöqtəsinə çevrilir.

Bu yeni inkişaf mərhələsində "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqi, dövlət xidmətlərinin tam elektronlaşdırılması və rəqəmsal infrastrukturun yenilənməsi əsas prioritetlər kimi ön plana çıxır. Müasir texnologiyaların idarəetməyə və təhsil mühitinə inteqrasiyası muxtar respublikanın iqtisadi potensialını artırmaqla yanaşı, gələcəyin insan kapitalının formalaşmasına da güclü təkan verir. Bu baxımdan, yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanması və yeni nəsil laboratoriyaların istifadəyə verilməsi rəqəmsal ekosistemin dayanıqlılığını təmin edən əsas sütunlardır. Beləliklə, Naxçıvan yalnız regionun deyil, bütövlükdə ölkənin innovasiya və texnologiya mərkəzlərindən birinə çevrilmək əzmindədir.

Strateji Proqram və Müasir İnfrastruktur

Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiq edilmiş "Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2023–2027-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı" regionda rəqəmsallaşma prosesinin strateji yol xəritəsinə çevrilərək bu sahədə əsaslı bünövrə qoydu. Sənədin icrası çərçivəsində ötən dövr ərzində Naxçıvanda müasir rəqəmsal ekosistemin qurulması, data təhlükəsizliyinin təmin olunması və innovativ xidmətlərin tətbiqi istiqamətində genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilib:

- Fiber-optik şəbəkə müasir texnoloji standartlara uyğun şəkildə tam yenilənmiş, yüksəksürətli və fasiləsiz internetə çıxış imkanları hətta ən ucqar dağ kəndlərinə qədər genişləndirilmişdir.

- "Hökumət buludu" (G-Cloud) layihəsi çərçivəsində dövlət qurumlarının rəqəmsal inteqrasiyası sürətləndirilmiş, vətəndaş-dövlət münasibətlərində operativlik, əlçatanlıq və tam şəffaflıq təmin olunmuşdur.

- İslahatların tək mərkəzdən, çevik və koordinasiyalı idarə olunması məqsədilə yaradılan Rəqəmsallaşma Şurası qurumlararası məlumat mübadiləsini optimallaşdıraraq vahid rəqəmsal idarəetmə modelinin tətbiqini sürətləndirmişdir.

Həyata keçirilən bu kompleks və məqsədyönlü tədbirlər muxtar respublikada yalnız dövlət idarəçiliyi aparatını modernləşdirmir, həm də regionun investisiya və biznes mühitinin cəlbediciliyini artırır. Ən əsası bu transformasiya əhalinin rəqəmsal savadlılığını yüksəltməklə yanaşı, sahibkarlıq subyektlərinin elektron ticarət və rəqəmsal xidmət platformalarına inteqrasiyasını dərinləşdirir.

Baş Plan və İnnovativ Təhsil: Süni İntellekt Erası

Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri muxtar respublikada gedən rəqəmsal transformasiya prosesini keyfiyyətcə daha yüksək pilləyə qaldırdı. Səfər çərçivəsində içtimaiyyətə təqdim olunan "Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planı" regionun gələcək mənzərəsinin "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyaları əsasında formalaşacağını nümayiş etdirməklə yanaşı, rəqəmsal urbanizasiya modelinin yol xəritəsini müəyyənləşdirdi.

Dövlət başçısının tapşırıqlarına uyğun olaraq aidiyyəti qurumlar idarəetmədə innovativ texnologiyaların tətbiqini, rəqəmsal təhsil platformalarının qurulmasını və intellektual nəqliyyat infrastrukturunun formalaşdırılmasını kəskin şəkildə sürətləndirmişdir. Eyni zamanda, təməli qoyulan sənaye və texnologiya parkları regiona xarici investisiyaların cəlb edilməsi, lokal rəqəmsal startapların dəstəklənməsi və innovativ inkubasiya mərkəzlərinin qurulması üçün strateji platforma rolunu oynayır.

Rəqəmsal keçidin və elmi-texniki tərəqqinin ən mühüm halqası isə dövlət başçısının müvafiq Sərəncamı ilə Süni İntellekt İnstitutunun təsis edilməsi oldu. Bu tarixi qərar regionda yüksək texnologiyalar sahəsində fundamental və tətbiqi tədqiqatların aparılmasına geniş üfüqlər açır. Paralel olaraq, regionun əsas təhsil ocağı olan Naxçıvan Dövlət Universitetində əmək bazarının müasir çağırışlarına uyğun yeni texnoloji ixtisasların açılması, son nəsil cihazlarla təchiz edilmiş ixtisaslaşdırılmış laboratoriyaların istifadəyə verilməsi və güclü akademik kadr potensialının formalaşdırılması elmlə istehsalatın real inteqrasiyasını təmin edir. Yüksəkixtisaslı mühəndis və IT mütəxəssislərinin hazırlanması muxtar respublikanın rəqəmsal gələcəyinin etibarlı zəmanətidir.

Gələcəyə Baxış: Logistika, "Yaşıl Texnologiya" və Regional İnteqrasiya

Həyata keçirilən bütün bu strateji təşəbbüslər Naxçıvanın gələcəkdə regionun əsas IT, innovasiya və yüksək texnologiyalar mərkəzinə çevrilməsi üçün etibarlı zəmin yaradır. Şübhəsiz ki, rəqəmsallaşma təkcə xidmətlərin elektronlaşdırılması və texnoloji yenilik deyil, həm də əhalinin yaşam keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, sosial rifahın artırılmasına xidmət edən strateji inkişaf modelidir.

Bu gün Naxçıvanda reallaşdırılan rəqəmsal dönüşüm Zəngəzur dəhlizinin açılışı ərəfəsində muxtar respublikanın beynəlxalq nəqliyyat-logistika qovşağına, eyni zamanda müasir "yaşıl texnologiya" və alternatv enerji mərkəzinə çevrilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu uzaqgörən siyasət Naxçıvanın strateji coğrafi mövqeyini müasir rəqəmsal imkanlarla inteqrasiya edərək onu Azərbaycanın innovativ inkişaf modelinin qabaqcıl nümunəsinə çevirir.

Muxtar Respublikada atılan hər bir texnoloji addım gələcəyin dayanıqlı, rəqəmsal və rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatının etibarlı təməlini qoyur. Naxçıvan öz genişmiqyaslı rəqəmsal transformasiyası ilə yalnız lokal idarəetmə strukturunu modernləşdirmir, həm də böyük Avrasiya geoiqtisadi məkanında rəqəmsal və logistik inteqrasiyanın aparıcı mərkəzinə çevrilmək iddiasını reallığa çevirir.

Cavanşir Zeynalov 

Naxçıvan Dövlət Universitetinin professoru, muxtar respublikanın əməkdar müəllimi