Icma.az
close
up
RU
Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Lent az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Dünya əhalisinin təxminən 85–90 faizi gündəlik həyatda əsasən sağ əlindən istifadə edir, soləllərin sayı isə cəmi 10–15 faiz təşkil edir. Bu nisbətin min illərdir dəyişməməsi genetika, beynin inkişaf xüsusiyyətləri və insan təkamülündə formalaşmış üstünlüklərin birgə təsiri ilə izah olunur.

Lent.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, insanın sağəlliliyə meyli hələ ana bətnində formalaşmağa başlayır.

Dölün sağ əli ilə daha çox hərəkət etməsi artıq hamiləliyin onuncu həftəsində müşahidə olunur. Təxminən on beşinci həftədə isə əksər uşaqlar məhz sağ baş barmağını sormağa üstünlük verir. Alimlərə görə, sağəllilik genomda kodlanan «tipik beyin inkişaf ssenarisi» hesab olunur.

Tədqiqatlar göstərir ki, bu prosesə təsir edən təxminən qırxa yaxın gen ola bilər. Bu genlər sağ əlin üstünlüyünə meyil yaradır, lakin insanın hansı əlini istifadə edəcəyini tam şəkildə müəyyənləşdirmir. Soləllik isə çox vaxt embrion beyninin inkişafında yaranan təsadüfi variasiyalarla əlaqədardır və adətən birbaşa genetik və ya xarici təsir olmadan meydana çıxır.

Mədəni və sosial faktorlar da soləlliyin yayılmasına təsir edir. Asiya, Afrika və bəzi ərəb ölkələrində sol əl uzun illər “təmiz olmayan” hesab edildiyi üçün, sol əldən istifadə edən uşaqlar çox vaxt sağ əl ilə işləməyə məcbur edilirdi.

Təkamül araşdırmaları isə sağəlliliyin qədim dövrlərdə insana müəyyən üstünlüklər verdiyini irəli sürür. Arxeoloji tapıntılar sübut edir ki, insanlar yarım milyon il əvvəl belə alət hazırlayarkən əsasən sağ əllərindən istifadə ediblər.

Bəzi alimlər həmçinin hesab edir ki, döyüş zamanı sağəllilər üstünlük qazanırdı, çünki sağ tərəfdən endirilən zərbələr adətən rəqibin sol döş qəfəsinə, yəni ürəyin yerləşdiyi hissəyə dəyirdi və bu, sağ qalanların sayını artırırdı.

Bununla belə, soləllilər də tam dezavantajda deyildilər. Onların nadir olması hərəkətlərini daha az proqnozlaşdırılan edir və bu, döyüşdə və idmanda üstünlük yarada bilərdi. Təkamül çox vaxt üstünlüklər və çatışmazlıqlar arasında tarazlıq yaradır, bu tarazlıq isə soləllilərin populyasiyada qorunub saxlanmasına imkan verib.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 18 Noyabr 2025 18:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see286

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see275

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see272

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see266

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see266

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see255

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see250

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see249

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see245

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see243

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see230

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see225

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see224

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see224

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see221

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see217

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see213

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see212

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see206

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see205
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri