Icma.az
close
up
RU
Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Lent az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Dünya əhalisinin təxminən 85–90 faizi gündəlik həyatda əsasən sağ əlindən istifadə edir, soləllərin sayı isə cəmi 10–15 faiz təşkil edir. Bu nisbətin min illərdir dəyişməməsi genetika, beynin inkişaf xüsusiyyətləri və insan təkamülündə formalaşmış üstünlüklərin birgə təsiri ilə izah olunur.

Lent.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, insanın sağəlliliyə meyli hələ ana bətnində formalaşmağa başlayır.

Dölün sağ əli ilə daha çox hərəkət etməsi artıq hamiləliyin onuncu həftəsində müşahidə olunur. Təxminən on beşinci həftədə isə əksər uşaqlar məhz sağ baş barmağını sormağa üstünlük verir. Alimlərə görə, sağəllilik genomda kodlanan «tipik beyin inkişaf ssenarisi» hesab olunur.

Tədqiqatlar göstərir ki, bu prosesə təsir edən təxminən qırxa yaxın gen ola bilər. Bu genlər sağ əlin üstünlüyünə meyil yaradır, lakin insanın hansı əlini istifadə edəcəyini tam şəkildə müəyyənləşdirmir. Soləllik isə çox vaxt embrion beyninin inkişafında yaranan təsadüfi variasiyalarla əlaqədardır və adətən birbaşa genetik və ya xarici təsir olmadan meydana çıxır.

Mədəni və sosial faktorlar da soləlliyin yayılmasına təsir edir. Asiya, Afrika və bəzi ərəb ölkələrində sol əl uzun illər “təmiz olmayan” hesab edildiyi üçün, sol əldən istifadə edən uşaqlar çox vaxt sağ əl ilə işləməyə məcbur edilirdi.

Təkamül araşdırmaları isə sağəlliliyin qədim dövrlərdə insana müəyyən üstünlüklər verdiyini irəli sürür. Arxeoloji tapıntılar sübut edir ki, insanlar yarım milyon il əvvəl belə alət hazırlayarkən əsasən sağ əllərindən istifadə ediblər.

Bəzi alimlər həmçinin hesab edir ki, döyüş zamanı sağəllilər üstünlük qazanırdı, çünki sağ tərəfdən endirilən zərbələr adətən rəqibin sol döş qəfəsinə, yəni ürəyin yerləşdiyi hissəyə dəyirdi və bu, sağ qalanların sayını artırırdı.

Bununla belə, soləllilər də tam dezavantajda deyildilər. Onların nadir olması hərəkətlərini daha az proqnozlaşdırılan edir və bu, döyüşdə və idmanda üstünlük yarada bilərdi. Təkamül çox vaxt üstünlüklər və çatışmazlıqlar arasında tarazlıq yaradır, bu tarazlıq isə soləllilərin populyasiyada qorunub saxlanmasına imkan verib.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:205
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 18 Noyabr 2025 18:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see367

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see349

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see317

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see308

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see299

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see291

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see280

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see270

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see262

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see250

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see248

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see237

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see236

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see236

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see233

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see233

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see222

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see210

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri