Icma.az
close
up
RU
Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Niyə insanların çoxu sağ əllidir? Genlərin rolu və təkamül

Lent az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Dünya əhalisinin təxminən 85–90 faizi gündəlik həyatda əsasən sağ əlindən istifadə edir, soləllərin sayı isə cəmi 10–15 faiz təşkil edir. Bu nisbətin min illərdir dəyişməməsi genetika, beynin inkişaf xüsusiyyətləri və insan təkamülündə formalaşmış üstünlüklərin birgə təsiri ilə izah olunur.

Lent.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, insanın sağəlliliyə meyli hələ ana bətnində formalaşmağa başlayır.

Dölün sağ əli ilə daha çox hərəkət etməsi artıq hamiləliyin onuncu həftəsində müşahidə olunur. Təxminən on beşinci həftədə isə əksər uşaqlar məhz sağ baş barmağını sormağa üstünlük verir. Alimlərə görə, sağəllilik genomda kodlanan «tipik beyin inkişaf ssenarisi» hesab olunur.

Tədqiqatlar göstərir ki, bu prosesə təsir edən təxminən qırxa yaxın gen ola bilər. Bu genlər sağ əlin üstünlüyünə meyil yaradır, lakin insanın hansı əlini istifadə edəcəyini tam şəkildə müəyyənləşdirmir. Soləllik isə çox vaxt embrion beyninin inkişafında yaranan təsadüfi variasiyalarla əlaqədardır və adətən birbaşa genetik və ya xarici təsir olmadan meydana çıxır.

Mədəni və sosial faktorlar da soləlliyin yayılmasına təsir edir. Asiya, Afrika və bəzi ərəb ölkələrində sol əl uzun illər “təmiz olmayan” hesab edildiyi üçün, sol əldən istifadə edən uşaqlar çox vaxt sağ əl ilə işləməyə məcbur edilirdi.

Təkamül araşdırmaları isə sağəlliliyin qədim dövrlərdə insana müəyyən üstünlüklər verdiyini irəli sürür. Arxeoloji tapıntılar sübut edir ki, insanlar yarım milyon il əvvəl belə alət hazırlayarkən əsasən sağ əllərindən istifadə ediblər.

Bəzi alimlər həmçinin hesab edir ki, döyüş zamanı sağəllilər üstünlük qazanırdı, çünki sağ tərəfdən endirilən zərbələr adətən rəqibin sol döş qəfəsinə, yəni ürəyin yerləşdiyi hissəyə dəyirdi və bu, sağ qalanların sayını artırırdı.

Bununla belə, soləllilər də tam dezavantajda deyildilər. Onların nadir olması hərəkətlərini daha az proqnozlaşdırılan edir və bu, döyüşdə və idmanda üstünlük yarada bilərdi. Təkamül çox vaxt üstünlüklər və çatışmazlıqlar arasında tarazlıq yaradır, bu tarazlıq isə soləllilərin populyasiyada qorunub saxlanmasına imkan verib.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:179
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 18 Noyabr 2025 18:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see294

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see294

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see290

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see271

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see269

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see263

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see262

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see241

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see226

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see214

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see213

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see213

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see211

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see209

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see207

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see201

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see197

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see189

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see182

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri