Niyə iştaha istidə yox olur?

Yay aylarında güclü istilər zamanı bir çox insanın iştahası azalır və isti yeməklər belə cəlbedici görünmür. Alimlər bildirirlər ki, bu, orqanizmin nazı deyil, termorequlyasiya sisteminin təbii reaksiyasıdır.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, insan orqanizminin əsas məqsədi daxili temperaturu təxminən 37 dərəcə səviyyəsində saxlamaqdır.

Bu proses beyində yerləşən hipotalamus tərəfindən idarə olunur. Bədən həddindən artıq qızdıqda soyutma mexanizmləri işə düşür, tərləmə artır, qan dövranı yenidən paylanır və əlavə istilik yaradan proseslərin fəaliyyəti zəifləyir.

İsti havada qan daha çox dəriyə yönəlir ki, bədən ətraf mühitə istilik ötürə bilsin. Bu zaman həzm sisteminə gedən qan axını azalır. Halbuki normal şəraitdə yeməkdən sonra qanın əhəmiyyətli hissəsi qidanın həzm olunması və mənimsənilməsi üçün mədə-bağırsaq sisteminə yönəlir. Bu proses zəiflədikdə həzm yavaşıyır və iştaha təbii olaraq azalır.

Alimlər bildirirlər ki, həzm prosesi özü də enerji tələb edir və əlavə istilik yaradır. Qidanın həzm edilməsi, qida maddələrinin sorulması və daşınması zamanı bədəndə istilik əmələ gəlir. İsti hava şəraitində isə orqanizm əlavə qızmanı minimuma endirməyə çalışdığı üçün həzm sisteminin fəaliyyəti zəifləyir.

İştahanın azalmasına hormonlar da təsir göstərir. Aclıq hissini artıran qrelin hormonu ilə yanaşı, toxluq hissini yaradan leptin, PYY və GLP-1 kimi hormonlar bu prosesi tənzimləyir. Tədqiqatlar göstərir ki, isti hava qrelin səviyyəsini azalda və toxluq siqnallarını gücləndirə bilər. Lakin mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu amil iştahanın azalmasını tam izah etmir.

Ekspertlərin sözlərinə görə, aclıq və susuzluq hissi də eyni beyin mərkəzi, hipotalamus tərəfindən idarə olunur və bəzən bir-biri ilə qarışdırılır. İsti havada tərləmə nəticəsində orqanizm daha çox maye itirdiyi üçün beyin ilk növbədə su ehtiyacını ödəməyə çalışır. Bu da qida qəbuluna olan istəyin azalmasına səbəb olur.

Susuzlaşma və bədən temperaturunun yüksəlməsi mədənin boşalma sürətini də azalda bilər. Nəticədə insan özünü daha tez tox hiss edir və xüsusilə ağır yeməklərə qarşı marağı azalır.

Alimlər vurğulayırlar ki, isti havada iştahanın azalması orqanizmin soyumağa üstünlük verməsi ilə əlaqədar yaranan normal fizioloji uyğunlaşma reaksiyasıdır.

Bununla belə, mütəxəssislər isti günlərdə qidalanmanı tamamilə dayandırmağın düzgün olmadığını bildirirlər. Onlar daha yüngül və tərkibində su çox olan qidaların, meyvə, tərəvəz, yoqurt və digər süd məhsullarının qəbulunu tövsiyə edirlər. Qidanı gün ərzində kiçik porsiyalarla qəbul etmək həm enerji səviyyəsini qorumağa, həm də həzm sisteminə əlavə yük yaratmamağa kömək edir.

Ekspertlər həmçinin kifayət qədər maye qəbul etməyin və tərləmə zamanı itirilən elektrolitləri bərpa etməyin vacibliyini vurğulayırlar. Zülal qidaları rasiondan çıxarılmamalı, sadəcə kiçik porsiyalarla qəbul edilməlidir. Mütəxəssislərin fikrincə, Aralıq dənizi tipli yüngül qidalanma isti hava şəraitində orqanizmin ehtiyaclarına daha yaxşı cavab verir.