Icma.az
close
up
RU
Nizami sünnidir, Nəsimi kafir? Elbəyi Həsənli YAZIR

Nizami sünnidir, Nəsimi kafir? Elbəyi Həsənli YAZIR

Moderator.az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Azərbaycan ədəbiyyatının klassikləri ilə bağlı Facebook üzərindən silsilə maarifləndirici statuslar paylaşmaq niyyətində idim. Klassik ədəbiyyatımıza ötəri bir nəzər salmaq, insanlarda bu möhtəşəm irsə maraq oyatmaq istədim. Nizami Gəncəvi, Füzuli və İmadəddin Nəsimi haqqında qısa, status formatında yazılar təqdim etdim.

Lakin gözlənilməz bir şey baş verdi. Nizami və Nəsimi haqqında yazılardan sonra hücumlar başladı. Obrazlı desək, mahiyyəti bir damla olanlar ümmanlara qarşı çıxdılar. “Nizami sünni idi”, “Nəsimi kafir idi” kimi iddialar ortaya atıldı. Mən də siyasi prosesləri bir kənara qoyub bu cür iddialara cavab vermək məcburiyyətində qaldım.

Bu iddiaların elmi əsası varmı? Xeyr. Nizami Gəncəvini sünni–şiə bölgüsünə salmaq orta əsr poeziyasını müasir məzhəbçiliklə oxumaq deməkdir. Nizami ümumiyyətlə məzhəb şairi deyil. O, islamın mənəvi–fəlsəfi mahiyyətini, daha doğrusu hikmətini yazan sənətkardır. Onun Əhli-beytə bağlılığı isə açıq və şübhəsizdir. Nizami “Xəmsə” boyunca Həzrət Əlini ədalətin, elmin və mərifətin zirvəsi kimi təqdim edir və açıq şəkildə yazır:

Əlidür ol şah ki, şahlar ona bəndədir,

Əlidür ol günəş ki, aləm ona pərvəndədir.

Bu misralar Nizaminin dünyagörüşünü kifayət qədər aydın göstərir. Bu, siyasi şiəlik deyil, mənəvi Əhli-beyt məhəbbətidir.

Nəsimi ilə bağlı “kafir” ittihamı isə daha dərin cəhalətin məhsuludur. Nəsimi hürufi idi, bəli. Amma hürufilik “kafirlik” deyil. Bu, islam daxilində yaranmış batini–fəlsəfi cərəyanlardan biridir. Nəsimi Qurana, peyğəmbərə və Əhli-beytə bağlılığını gizlətmirdi. Nəsimi dinə yox, riyaya, saxta təqvaya, zahirçi əxlaqa qarşı idi.

Onun təhlükəli sayılmasının səbəbi də məhz budur. Nəsimi güzgüdür. O, insanı özü ilə üz-üzə qoyur.

Nəsiminin Əhli-beytə münasibəti isə son dərəcə aydındır və bunu sübut etmək üçün riskli yozumlara ehtiyac yoxdur. Onun açıq, aşkar beytləri var:

Mənəm Əhli-beytin quluyəm, sultanı sevmərəm,

Kim Əlidən üz döndərər, imanı sevmərəm.

Bu artıq yozum deyil, mətnin özüdür. Bu beyti oxuyub Nəsimini “kafir” adlandırmaq yalnız iki şeyi göstərir: ya Nəsimini oxumamısan, ya da oxuduğunu anlamaq istəməmisən.

Bir nəfər isə Nəsimini ateist kimi vəsf etmişdi. Xatırlatdım ki, “İmadəddin” dinin dirəyi, dinin sütunu, dinin dayağı deməkdir. Belə bir ad daşıyan adam necə ateist ola bilər?

Bu cür hücumların zehni mənbəyi də bizə tanışdır. Allah Bəxtiyar Vahabzadəyə rəhmət eləsin. O, “Özümüzü axtaraq” şeirində xalqın öz böyüklərini necə gözdən saldığını ağrıyla təsvir edirdi. “Özümüzü kəsən qılınc” şeirində isə bu milli xəstəliyi çox dəqiq ifadə etmişdi. Mahiyyət etibarilə deyirdi ki, biz öz dahilərimizin hərəsinə bir böhtan yapışdırdıq: birini dinsiz, birini əyyaş, birini yaramaz elan etdik və sonda özümüzə salamat bir irs qoymadıq. Bu, bu gün də davam edən xəstəlikdir.

Nizami və Nəsimiyə hücum edən zehniyyət də məhz budur. Bu hücumlar elmi polemika deyil, öz kölgəsindən qorxanların refleksidir. Çünki bu klassiklər bizim kim olduğumuzu xatırladır. Onlar sual verir. Onlar güzgü tutur. Bu isə hər dövrdə təhlükəli sayılır.

Nizami məzhəb şairi deyil, islami hikmət şairidir. Nəsimi dinsiz deyil, mənəvi cəsarətin zirvəsidir. Onları dar məzhəb qəliblərinə salmaq Azərbaycan ədəbiyyatını yox, öz düşüncə səviyyəni ifşa edir.

Və bəlkə də ən acı həqiqət budur: klassiklərimizi hələ də müdafiə etməyə məcburuq. Çünki onlar böyüklüyü ilə yox, bizim kiçikliyimizlə ölçülür.

Elbəyi Həsənli, Sürix 

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:284
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 02 Fevral 2026 11:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see323

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see315

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see311

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see302

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see281

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see269

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see261

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see249

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see244

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see242

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see237

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see224

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see216

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see215

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see209

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see200

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see190

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see180

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see179

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri