Icma.az
close
up
RU
Nizami sünnidir, Nəsimi kafir? Elbəyi Həsənli YAZIR

Nizami sünnidir, Nəsimi kafir? Elbəyi Həsənli YAZIR

Moderator.az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Azərbaycan ədəbiyyatının klassikləri ilə bağlı Facebook üzərindən silsilə maarifləndirici statuslar paylaşmaq niyyətində idim. Klassik ədəbiyyatımıza ötəri bir nəzər salmaq, insanlarda bu möhtəşəm irsə maraq oyatmaq istədim. Nizami Gəncəvi, Füzuli və İmadəddin Nəsimi haqqında qısa, status formatında yazılar təqdim etdim.

Lakin gözlənilməz bir şey baş verdi. Nizami və Nəsimi haqqında yazılardan sonra hücumlar başladı. Obrazlı desək, mahiyyəti bir damla olanlar ümmanlara qarşı çıxdılar. “Nizami sünni idi”, “Nəsimi kafir idi” kimi iddialar ortaya atıldı. Mən də siyasi prosesləri bir kənara qoyub bu cür iddialara cavab vermək məcburiyyətində qaldım.

Bu iddiaların elmi əsası varmı? Xeyr. Nizami Gəncəvini sünni–şiə bölgüsünə salmaq orta əsr poeziyasını müasir məzhəbçiliklə oxumaq deməkdir. Nizami ümumiyyətlə məzhəb şairi deyil. O, islamın mənəvi–fəlsəfi mahiyyətini, daha doğrusu hikmətini yazan sənətkardır. Onun Əhli-beytə bağlılığı isə açıq və şübhəsizdir. Nizami “Xəmsə” boyunca Həzrət Əlini ədalətin, elmin və mərifətin zirvəsi kimi təqdim edir və açıq şəkildə yazır:

Əlidür ol şah ki, şahlar ona bəndədir,

Əlidür ol günəş ki, aləm ona pərvəndədir.

Bu misralar Nizaminin dünyagörüşünü kifayət qədər aydın göstərir. Bu, siyasi şiəlik deyil, mənəvi Əhli-beyt məhəbbətidir.

Nəsimi ilə bağlı “kafir” ittihamı isə daha dərin cəhalətin məhsuludur. Nəsimi hürufi idi, bəli. Amma hürufilik “kafirlik” deyil. Bu, islam daxilində yaranmış batini–fəlsəfi cərəyanlardan biridir. Nəsimi Qurana, peyğəmbərə və Əhli-beytə bağlılığını gizlətmirdi. Nəsimi dinə yox, riyaya, saxta təqvaya, zahirçi əxlaqa qarşı idi.

Onun təhlükəli sayılmasının səbəbi də məhz budur. Nəsimi güzgüdür. O, insanı özü ilə üz-üzə qoyur.

Nəsiminin Əhli-beytə münasibəti isə son dərəcə aydındır və bunu sübut etmək üçün riskli yozumlara ehtiyac yoxdur. Onun açıq, aşkar beytləri var:

Mənəm Əhli-beytin quluyəm, sultanı sevmərəm,

Kim Əlidən üz döndərər, imanı sevmərəm.

Bu artıq yozum deyil, mətnin özüdür. Bu beyti oxuyub Nəsimini “kafir” adlandırmaq yalnız iki şeyi göstərir: ya Nəsimini oxumamısan, ya da oxuduğunu anlamaq istəməmisən.

Bir nəfər isə Nəsimini ateist kimi vəsf etmişdi. Xatırlatdım ki, “İmadəddin” dinin dirəyi, dinin sütunu, dinin dayağı deməkdir. Belə bir ad daşıyan adam necə ateist ola bilər?

Bu cür hücumların zehni mənbəyi də bizə tanışdır. Allah Bəxtiyar Vahabzadəyə rəhmət eləsin. O, “Özümüzü axtaraq” şeirində xalqın öz böyüklərini necə gözdən saldığını ağrıyla təsvir edirdi. “Özümüzü kəsən qılınc” şeirində isə bu milli xəstəliyi çox dəqiq ifadə etmişdi. Mahiyyət etibarilə deyirdi ki, biz öz dahilərimizin hərəsinə bir böhtan yapışdırdıq: birini dinsiz, birini əyyaş, birini yaramaz elan etdik və sonda özümüzə salamat bir irs qoymadıq. Bu, bu gün də davam edən xəstəlikdir.

Nizami və Nəsimiyə hücum edən zehniyyət də məhz budur. Bu hücumlar elmi polemika deyil, öz kölgəsindən qorxanların refleksidir. Çünki bu klassiklər bizim kim olduğumuzu xatırladır. Onlar sual verir. Onlar güzgü tutur. Bu isə hər dövrdə təhlükəli sayılır.

Nizami məzhəb şairi deyil, islami hikmət şairidir. Nəsimi dinsiz deyil, mənəvi cəsarətin zirvəsidir. Onları dar məzhəb qəliblərinə salmaq Azərbaycan ədəbiyyatını yox, öz düşüncə səviyyəni ifşa edir.

Və bəlkə də ən acı həqiqət budur: klassiklərimizi hələ də müdafiə etməyə məcburuq. Çünki onlar böyüklüyü ilə yox, bizim kiçikliyimizlə ölçülür.

Elbəyi Həsənli, Sürix 

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:302
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 02 Fevral 2026 11:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see359

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see337

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see276

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see266

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see266

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see265

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see258

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see253

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see248

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see244

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see236

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see235

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see234

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see231

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see223

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see222

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see221

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see199

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri