Norveçdə arxeoloji sensasiya

Norveçdə alimlər təxminən 75 min il əvvəl mağarada qorunub qalmış, demək olar ki, toxunulmamış buz dövrü ekosistemini aşkar ediblər. Bu unikal tapıntı tədqiqatçılara iqlim dəyişikliyi nəticəsində Yer üzündən silinmiş qədim Arktika dünyasına nəzər salmaq imkanı verib.

Azpost.info bildirir ki, bu barədə The Daily Galaxy portalı məlumat yayıb.

Arne-Kvamqrotta mağarasının sirri

Paleontoloqların diqqət mərkəzinə Norveçin şimal sahillərində, Narvik şəhəri yaxınlığında yerləşən Arne-Kvamqrotta mağarası düşüb. Mağara hələ 1990-cı illərdə dağ-mədən işləri zamanı təsadüfən aşkar edilsə də, onun elmi əhəmiyyəti uzun müddət qiymətləndirilməyib. Təxminən 30 il ərzində bu yer demək olar ki, araşdırılmadan qalıb.

Yalnız 2021–2022-ci illərdə aparılan genişmiqyaslı qazıntılar zamanı arxeoloqlar burada mükəmməl qorunmuş çöküntü qatlarını aşkar ediblər. Bu qatların altında Avropa Arktikasında son Böyük Buzlaşma dövründən çox əvvəl yaşamış heyvanların sümükləri tapılıb.

Minilliklərin dərinliyindən gələn DNT

Alimlər klassik paleontoloji üsulları qədim DNT analizləri ilə birləşdirərək 46 canlı növünün qalıqlarını müəyyən ediblər.

Tapıntılar arasında:

Məməlilər və quşlar: ağ ayılar, morjlar, şimal maralları və müxtəlif quş növləri;

Balıqlar: əsasən treska balığı. Bu isə həmin dövrdə sahilyanı suların bioloji baxımdan olduqca zəngin olduğunu göstərir;

Ən böyük sürpriz Avropada çoxdan nəsli kəsilmiş dırnaqlı lemminqin sümüklərinin tapılması olub. Bu gəmirici növü indiyədək Skandinaviya ərazisində ümumiyyətlə qeydə alınmamışdı.

 “Bu mağara bizə artıq mövcud olmayan bir dünyanın son dərəcə dəqiq mənzərəsini təqdim etdi. Onun sayəsində Şimali Avropanın indiyədək məlum olan ən qədim ekosistemini bərpa edə bildik.”- deyə layihənin rəhbəri Sem Uoker bildirib.

Qədim Arktika necə görünürdü?

Araşdırmalar göstərir ki, 75 min il əvvəl Norveçin şimal sahilləri indiki kimi əbədi donuşluq altında olmayıb. Bölgədə gur çaylar axır, göllər mövcud idi, geniş vadilərdə iri ot yeyən heyvan sürüləri sərbəst hərəkət edirdi. Dəniz yalnız mövsümi olaraq buzla örtülür, bu da həm qütb yırtıcıları, həm də nisbətən isti suları sevən dəniz canlıları üçün əlverişli şərait yaradırdı.

Lakin bu ekosistemin tarazlığı qəfil pozulub. Yeni buzlaşma dalğası heyvanların miqrasiya yollarını bağlayıb və onların böyük hissəsi yeni şəraitə uyğunlaşa bilməyərək məhv olub.

Genetik analizlər göstərib ki, mağarada aşkar olunan canlıların bir çoxunun müasir dövrdə yaşayan birbaşa nəsilləri yoxdur. Beləliklə, bütöv bir ekosistem buzlaşmanın yaratdığı təbii tələdə yoxa çıxıb.

Alimlərin fikrincə, bu qədim hadisə bu gün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki hazırda sürətlə gedən qlobal istiləşmə qütb bölgələrinin həssas ekosistemlərini yenidən ciddi təhlükə qarşısında qoyur.

N.Talıbov

AzPost.az