“Onu lüt soyundurdular, ac qoydular və...” Rusiya əsirliyində yaşananlar

"Rusiya koloniyasında bizi yumruq, ayaq, çubuq və şokla döydülər. Bunun üçün heç bir səbəb yox idi", - əsirlikdən azad edilmiş Milli Qvardiya

Artem Matveyenko: “Məqsədim sağ qalmaq, evə qayıtmaq, anamı, atamı, bacımı qucaqlamaq idi”

2025-ci ilin iyununda Rusiya əsirliyindən azad edilmiş Ukrayna Milli Qvardiyasının əsgəri Artem Matveyenko UNİAN-a müsahibəsində rusların ukraynalı əsirləri üç il ərzində hansı şəraitdə saxlamasından və əsəblərini sakit saxlamasına nəyin kömək etdiyindən danışıb.

Milli Qvardiyaçı Artem Matveyenko Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasını (AES) müdafiə etdikləri yoldaşları ilə birlikdə tammiqyaslı işğalın ilk günlərində ruslar tərəfindən əsir götürülüb. O dəyişdirilmək üçün üç uzun il gözləməli olub (Artem 2025-ci il iyunun 26-da azad edilib) və demək olar ki, bütün vaxt bu adam ukraynalılara - həm hərbçilərə, həm də mülki şəxslərə qarşı bəlkə də ən qəddar rəftarları ilə tanınan Tula vilayətinin 1 saylı ciddi rejimli islah koloniyasında saxlanılıb.

Matveyenko bu qədər uzun həbsdən sonra reabilitasiyadan keçərkən əsirlikdə olması, saxlanma şəraiti və əsəbləşməməyə, azadlığa çıxmasını gözləməyə nəyin kömək etdiyini söyləyib. AYNA.AZ müsahibəni istinadla təqdim edir:

- Cənab Artem, bildiyiniz kimi, 2022-ci ilin fevralında rus qoşunları Kiyevə şimaldan, o cümlədən Çernobıl vasitəsilə daxil oldu. Siz rusların genişmiqyaslı işğalının ilk günündə ələ keçirdikləri Çernobıl AES-in müdafiəçiləri arasında idiniz. Bütün bunların necə baş verdiyini xatırlayırsınız?

- AES ərazisində və bilavasitə yaxınlığında mülki şəxslər, Çernobıl AES-in əməliyyat heyəti, bizim bölməmiz, digər bölmələrin hərbçiləri müxtəlif mənbələrə görə, xüsusi təyinatlı dəstə və sərhədçilər var idi. Artıq fevralın 23-ü axşam saatlarında hərbçilərin bəziləri yerlərini dəyişdilər və bu manevrdən əvvəl yanımızda dayandılar, qalıb-qalmadığımızı soruşdular. Qaldıq... Əmrə əməl etdik, bölməmizdən göndərilənlərin sayı isə postlarında qaldı, stansiyanı tərk etmədi.

Ruslar Çernobıl AES-ə nəzarəti ələ keçirdikdən sonra bizim çıxış yolumuz yox idi. Elə ilk günlərdə könüllü və zorla tələb edirdilər ki, biz postlarımızı onlara təhvil verək, hər şeyin harada olduğunu deyək və s. Beləliklə, bir aydan çox stansiyada qaldıq. Və aprelin 1-də bizi oradan köçürdülər.

- Onlar sadəcə olaraq Çernobıl AES-in ərazisindən rusların yerləşdiyi başqa yerə, yoxsa Rusiya Federasiyasının ərazisinə aparılıblar? Mən bilirəm ki, Kiyev vilayətində rus hərbçiləri tərəfindən saxlanılan mülki şəxslər əvvəlcə bəzi anbarlarda, xüsusən də Kiyev vilayətinin Vışqorod rayonunda saxlanılıb, həmçinin səngər qazmağa məcbur olublar...

- Bizi dərhal Belarusa apardılar. Orada hansısa kommunal otaqda, bəlkə də anbar və ya buna bənzər bir şey idi, bir növ "tranzit məntəqə"də saxladılar. Bizi iki-üç gün orada qaldıq. Sonra bizi Bryansk vilayətinə, Novozbirkivsk 2 saylı SİZO-ya gətirdilər.

- Nə qədər orada qaldınız və digər əsirləri gördünüz, onlarla əlaqə saxladınızmı? Bildiyimizə görə, eyni vaxtda və eyni yerdə ruslar mülki əsirləri də saxlayırmış. Onların arasında mənim həmkarım, hələ də Rusiya Federasiyasının girovluğunda olan UNİAN-ın jurnalisti Dmitri Xlyuk da var idi.

- Orada çoxlu ukraynalı var idi. Onların mülki və ya hərbçi olduğunu deyə bilmərəm. Bir-birimizlə ünsiyyət qura bilmədik. Bizi bu istintaq təcridxanasında mayın 12-si, 13-nə kimi saxladılar, sonra isə Rusiya Federasiyasının Tula vilayətinə apardılar (Tula vilayətinin 1 saylı ciddi rejimli islah koloniyası Ukraynadan 600 km-dən çox məsafədə, Donski şəhərində yerləşir). Və azadlığa çıxana qədər orada qaldıq - 26 iyun 2025-ci ilədək.

- Orada hansı şəraitdə saxlandığınız barədə məlumat verə bilərsinizmi?

- Kameralarda bəzən iki, bəzən də iyirmi dörd nəfər saxlayırdılar - müxtəlif yollarla. Müxtəlif kameralarda oldum, gah başqa dustaqla ikimiz olduq, gah on altı, gah iyirmidən çox adamla. Saxlanma yeri çox pis idi.

- Məhkumlar zorakılığa məruz qalırdılarmı?

- Onları yumruqla, təpiklə, çubuqla döyürdülər. Bunun üçün bir səbəb lazım deyildi... Onlar bütün günü başlarını aşağı, əllərini arxada saxlamağa məcbur olurdular.

Gündə bir dəfə bizi “gəzintiyə” çıxara bilərdilər, amma biz bunu etmək istəmirdik. Çünki kamera açılan kimi döyüləcəyimiz bəlli idi.

- Bu münasibət yalnız ukraynalılara qarşı idi, yoxsa başqa millətlərdən olan əsirlərə də?

- Mən ancaq öz adımdan danışa bilərəm. Demək olar ki, bütün vaxtımı yalnız eyni ukraynalılarla birlikdə keçirdim. Yalnız bir dəfə məni kolumbiyalının olduğu kameraya köçürdülər. Amma o da bizimki idi - o mənada ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin hərbçisi idi. Ruslar bizimlə necə davranırdılarsa, onunla da elə davranırdılar? Onu lüt soyundurdular, ac qoydular, şoklardan istifadə etdilər. Hər şey eyni idi.

- Ayaqda qalmağınıza kömək edən nəsə vardımı?

- Sizə bunu izah etmək çətindir. Ümumiyyətlə, əsirlikdə olmayan adam orada olanı başa düşməyəcək. Hər kəsin fərqli, deyək ki, dözümlülük həddi var. Həm psixoloji, həm də fiziki. Çox kişinin “yıxıldığını” gördüm. Səbəbini bilmirəm, amma mən ayaqda qalmağı bacardım. Ola bilsin ki, mən özümü başqa cür kökləmişdim. Məqsədim sağ qalmaq, evə qayıtmaq, anamı, atamı, bacımı qucaqlamaq idi. Nəhayət, məqsədimə çatdım.