Orban yenidən Ukraynaya qarşı: Hədəf nədir?

Macarıstanın baş naziri Viktor Orban Avropa İttifaqını Kiyevi təzyiq altına almağa çağırıb ki, Rusiya qazının Avropaya tranziti yenidən bərpa olunsun. Əks təqdirdə, o, Rusiyaya qarşı sanksiyaların uzadılmasına mane olmaqla hədələyib.

Orban Aİ-yə üzv olan 27 ölkədən birinin dəstəyi olmadan sanksiyaların davam etməsinin mümkünsüz olduğunu bildirib və əgər dəstək alınmasa, 31 yanvardan sonra sanksiyalar dayandırılacaq. Rusiya qazının tranzitinin bərpası ilə yanaşı, Orban "Türk axını" adlanan alternativ qaz təchizatı yolunun hər hansı bir hücumdan qorunmasını tələb edib. Həmçinin, Macarıstan neft tədarükü marşrutlarının qorunacağına dair zəmanət istəyib. Xarici işlər naziri Peter Siyarto isə bildirib ki, Macarıstan sanksiyaların uzadılması ilə bağlı qərar qəbul etməzdən əvvəl ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası ilə məsləhətləşmə aparacaq.

Macarıstan Ukraynanın bu ilin əvvəlində mövcud müqavilənin bitməsindən sonra Rusiya qazının Avropaya tranzitini bərpa etməməsini tənqid edib. Orban Ukraynanı Macarıstanda enerji qiymətlərinin artmasına səbəb olmaqda ittiham edib.

Orbanın yenidən Aİ-ni Rusiyaya qarşı sanksiyaların uzadılmasına maneə olmaqla hədələməsi gözlənilən idi. Bu, sanksiyaların son müddətinin yanvarın 31-nə qədər uzadılması ilə bağlıdır. Həmin müddətin bitməsindən sonra Aİ sanksiyaların yenidən uzadılmasına baxmalıdır. Orban da məhz bu məqamdan istifadə edərək, öz istəyinə nail olmaq üçün yenidən Aİ-ni Rusiyaya qarşı sanksiyaların uzadılmasına imkan verməyəcəyi ilə hədələyir. Bu, Orbanın ənənəvi taktikasıdır. Əvvəlki dövrlərdə də o, anoloji addımlar atmaqla hədələyib. Lakin bu ana qədər Macarıstan baş naziri Brüsselin təzyiqləri və yaxud onu yola gətirməsi ilə son nəticədə tutduğu mövqeyindən geri çəkilməli olub. 

Lakin görünür, Orban indi öz istəyinin təmin edilməsi üçün əlverişli fürsətin yetişdiyini düşünür. Bu fürsət isə Donald Trampın Prezident səlahiyyətlərinin icrasına başlaması ilə əlaqədardır. Bildiyimiz kimi, Tramp Ukrayna müharibəsini dayandıracağını vəd edib. Bu müstəvidə həm Ukraynaya, həm də Rusiyaya təzyiq edir. Rəsmi Budapeşt də düşünür ki, yaranmış vəziyyət Aİ və Kiyevə öz diktəsini yeritmək üçün əlverişli məqamdır. Budapeştdə anlayırlar ki, Trampın Aİ ilə sərt dildə danışması onlara da qurumun Ukrayna siyasətinə qarşı çıxmalarında real kömək olacaq. Macarıstan xarici işlər naziri Peter Siyartonun Budapeştin sanksiyaların uzadılması ilə bağlı qərar qəbul etməzdən əvvəl ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası ilə məsləhətləşmələr aparacağını deməsi də Orbanın sözügedən istəyinin reallaşmasının məhz Trampın tutacağı mövqedən asılı olacağına işarədir. Yəni Tramp Orbana həmin məsələdə öz marağına uyğun hərəkət etməkdə sərbəstlik versə, Macarıstan baş naziri bu dəfə qəti şəkildə Aİ-nin Moskvaya qarşı sanksiyalarının uzadılmasına qarşı çıxacaq. Çox güman ki, Tramp da məsləhətləşmələr nəticəsində Orbana öz istəyinin gerçəkləşməsinin Putinlə aparacağı mümkün danışıqların gedişindən asılı olacağını bildirəcək. 

Orbanın Ukraynanın bu ilin əvvəlində mövcud müqavilənin bitməsindən sonra Rusiya qazının Avropaya tranzitini bərpa etməməsini tənqid edərək, Kiyevi Macarıstanda enerji qiymətlərinin artmasına səbəb olmaqda ittiham etməsi isə sırf daxili auditoriyaya hesablanmış addımdır. Bununla macar baş nazir ölkə daxilində enerji qiymətlərinin bahalaşmasını xarici amil, Ukraynanın hərəkətilə əlaqələndirməklə, özünü bir növ təmizə çıxarmağı düşünür. 

Bir sözlə, Orbanın son günlər yenidən Ukraynaya qarşı hücumlara start verməsinin kökündə ilk növbədə daxildə daha geniş dəstək almaq niyyəti dayanır.    

Hər halda Orban bu qənaətə gəlib ki, Trampın yenidən qayıdışı ona Aİ-də və ölkə daxilində mövqelərini möhkəmləndirməyə imkan verəcək. Bu əsasda da daim şıltaq hərəkətlərilə seçilən Orbanın qarşıdakı dövrdə daha ciddi şıltaqlıqlarının şahidi ola bilərik.  

Rüfət Sultan